Amsterdam Pipe Museum
$('#mast1').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 3000
		});
$('#mast4').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 4000
		});
$('#mast7').cycle({
			delay: 0,
			speed: 3000
		});
$('#mast10').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 4000
		});
home > thema's > franse figurale pijp

Fabrieken

Fiolet

Periode: 1765-1921

Adres: Rue du Faucon (nu Rue Thiers), Saint-Omer (Pas-de-Calais)

Eigenaren: Thomas Fiolet 1765- Charles Dominique Fiolet 1790-1792> Louis Joseph Fiolet -1806 Louis Maximilien Fiolet 1806-1834 Louis Maximilien Fiolet II 1834-1892 Georges Audebert 1892-1897 Madame Vve Audebert-Fiolet 1897-1921

Geschiedenis
Van de toonaangevende negentiende eeuwse Franse pijpenfabrieken is de firma Fiolet met een stichtingsdatum van 1765 de oudste. Stichter is Thomas Fiolet, een ex-werknemer van een pijpenfabriek in Desvres die in Saint-Omer zijn geluk gaat beproeven. Omdat de namen van de opeenvolgende directeuren van Fiolet bekend zijn, weten we dat het vanaf de start tot aan de sluiting om een familiebedrijf gaat. Uit de contemporaine bronnen blijkt echter weinig meer dan de deelname aan enkele tentoonstellingen en de vermelding van de arbeidersaantallen. Daarnaast zijn wat flarden van catalogi bewaard gebleven en tot slot nog een reeks pijpen. Uit al die bronnen krijgen we slechts een zeer beperkt beeld van de historie van deze belangrijke fabriek.

Volgens berichten werken in 1789 - ruim twintig jaar na de stichting - bij Fiolet reeds vijfhonderd personen en dat duidt op een geweldig productiebedrijf. Een vermelding uit 1819 spreekt van 400 tot 500 man personeel, terwijl in 1823 van zeshonderd arbeiders gesproken wordt. Aangezien deze cijfers niet uit statistische bronnen komen maar uit artikelen uit de periferie van de fabriek zelf moeten wij deze informatie met een zekere reserve bekijken. In 1846 blijkt het arbeidersaantal zelfs opgelopen tot 800 werklieden en dat is meer dan het dubbele van de beide grote fabrieken in Givet op dat zelfde moment. Een werknemersaantal van enkele honderden personen duidt in ieder geval op een zeer goed georganiseerd bedrijf met ruime fabrieksgebouwen en een buitengewoon efficiënte productie. De logistiek daarvan kunnen we ons vanuit de gebruikelijke lokale pijpenmakerijen denkend, nauwelijks voorstellen.

Zeker is dat voor Fiolet de steelpijp het belangrijkste artikel is geweest. Vanaf de start tot aan het moment van sluiting ligt het accent op de kortere steelpijp. Een zeer groot deel van de productie is voor overzeese export bestemd en dat wordt bevestigd door de vondsten van deze pijpen wereldwijd. Verder had Fiolet een verkoopkantoor in Parijs, in Londen en zelfs in Algerije. In andere gevallen liep de vertegenwoordiging via de gezaghebbende lokale pijpenwinkels.

Het economische hoogtepunt van de fabriek ligt op circa 1850, daarna zien we een geleidelijke afname die na de Frans-Duitse oorlog nog sterker wordt. Na 1890 is de teruggang onomkeerbaar. Volgens cijfers ligt de productie in 1904 toch nog op 30 tot 40 miljoen pijpen per jaar en in die periode is vooral de Amerikaanse export van belang. Tijdens de Eerste Wereldoorlog wordt er niet gewerkt en daarna komt de productie niet goed meer op gang. De fabriek wordt in 1921 gesloten.

Kenmerken van de producten
De variëteit van de Fioletpijp is groot. De oorzaak ligt niet alleen in de lange geschiedenis van het bedrijf maar ook in het brede scala aan ontwerpen en uitvoeringen. Daarin kunnen we de vorm- en decoratieontwikkeling van de kleipijp door de tijd aflezen. De afdeling steelpijpen is de oudste loot en zoals opgemerkt het belangrijkst. De lengte van deze pijpen loopt geleidelijk van twintig centimeter naar twaalf terug. De kracht van het assortiment van Fiolet zit niet in een bepaalde consistente ontwerplijn, maar eerder in het gevarieerde aanbod in diverse stijlen, inspelend op de vraag van dat moment. Veel pijpen zijn populair in een bepaald gebied maar slaan elders niet aan.

Naast de hollandaises, de zogenaamde Goudse modellen zien we de regionaal bedachte borraines en veel werk gericht op export. Vooral de verkoop naar Engeland is van groot belang geweest, geïllustreerd door het grote aanbod aan anglaises. De kromkop en de fluted bowl zijn vooral op de Britse rokers gericht en zijn in een bredere variëteit verkrijgbaar dan bij welke fabriek dan ook, inclusief extreme scheppingen. Om het assortiment extra aantrekkelijk te maken wordt een modisch element toegevoegd bestemd voor de kritische consument. Naast de uitgebreide reeks modellen met eenvoudige decoraties ontstaat er een overvloed aan gezichtpijpen en ander figuraal werk met een korte steel en voorzien van een heldere emaillering. In deze figurale steelpijp zien we een ontwikkeling van expliciet en overtuigend naar steeds kleiner en eenvoudiger.

In de sectie manchetpijpen voert Fiolet al vroeg een breed gamma aan modellen. In tegenstelling tot de assortimenten van andere grote fabrieken zien we een smaak gebaseerd op pijpen uit Zuid-Frankrijk, Italië, midden-Europa maar ook het Ottomaanse Rijk. Naast allerhande exotische namaaksels zoals Turkse tsjiboeken en Noordafrikaanse pijpen wordt er zelfs een pijpenkop in de stijl van de Ashanti gebracht. Dergelijke ontwerpen blijken vaak modegrillen goed voor productie van tien tot hoogstens twintig jaar. Daarna verandert het aanbod weer.

De figurale manchetpijpen van Fiolet vertonen een brede variëteit aan stijlen en onderwerpen die de mode van de dag volgen met een evenredigheid aan actuele en algemene thema's. Wel wisselt de stijl van uitvoering sterker dan bij andere fabrieken het geval is en deze wordt steeds aangepast aan het formaat van de pijp, het onderwerp en uiteraard aan de beoogde doelgroep. Een mooi voorbeeld daarvan zijn de manchetkoppen met separate kleidekseltjes die meer een prestigeartikel zijn dan een praktisch gebruiksvoorwerp. Zij zijn tussen 1835 en 1845 een rage. De verkoop van de grotere manchetkoppen loopt tijdens het Tweede Keizerrijk drastische terug, een verschijnsel dat we ook bij andere bedrijven zien. Daarvoor in de plaats komen allerlei kleine compacte ontwerpen die beter bij de revolutionaire roker passen. De bijna mini-portretpijp uit de jaren 1880 en 1890 van bijvoorbeeld Gladstone is daarvan een extreem voorbeeld. Ook zij blijken een tijdelijk artikel.

Voor de Engelse markt verschijnt kort na 1900 een bijzondere serie pijpen in een overeenkomstige stijl uitgevoerd met politieke thema's met de Britse koning, contemporaine politici en generaals als onderwerp. In deze reeks wordt zelfs een portretpijp van de actrice Sarah Bernhard niet vergeten. De compacte vormgeving is weer verlaten en is wat forser geworden, terwijl de lange steel en elegante manchet beter in het modebeeld passen. Kenmerkend voor het product van Fiolet is dus dat we steeds duidelijke modelijnen zien die altijd in een bepaalde eenheid zijn uitgevoerd maar die later weer vervangen worden voor een nieuw vormengamma volgens een ander concept. De Fioletpijp vormt met zijn duidelijke variatie dus een contrast met het expliciete en onveranderlijke product van Gambier.

Ondanks het brede en diepgaande assortiment curiositeiten en uitbundig gedecoreerde pijpen is Fiolet toch overwegend een productiebedrijf geweest dat zich minder op prestige heeft gericht dan bijvoorbeeld Duméril. Het merendeel van de productie bestaat uit eenvoudige steelpijpen die als gewone gebruiksartikelen naar alle delen van de wereld zijn verzonden. Van dit materiaal komen langs archeologische weg nog geregeld voorbeelden te voorschijn, maar complete pijpen zijn zeer zeldzaam. Er is nooit een reden geweest degelijke gebruiksvoorwerpen te bewaren.

Nomenclature

Literatuur
Véronique Deloffre, Pipes et Pipiers de Saint-Omer, Saint-Omer, 1991.
V. Deloffre, 'Les pipe en terre: une industrie oublié de Saint-Omer', Dossiers archéologiques, historiques et culturelles du Nord, XIII/26, 1988, 8-24.
Don Duco, Century of Change, the European clay pipe its final flourish and ultimate fall, 1830-1940, Amsterdam, 2004, p. 31-37.

1

Afbeeldingen 1 / 7

Mansportret met electrolyse finish
Portret van de Turk Omer-Pacha
Kleiportret gemonteerd met zilver
Kleurig geëmailleerd vrouwenportret
Karikatuurkop met lange baard
Portretkop van een onbekende vrouw
Model genaamd figure de proue