Amsterdam Pipe Museum
$('#mast1').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 4000
		});
$('#mast4').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 2000
		});
$('#mast7').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 2000
		});
$('#mast10').cycle({
			delay: 2000,
			speed: 2000
		});
home > thema's > franse figurale pijp

Fabrieken

Victor Belle

Periode: 1834-1934

Adres: Erôme-Serves (Drôme)

Eigenaren: Victor Belle

Geschiedenis
De oprichting van de fabriek Belle vindt plaats in de jaren 1830. Helaas is er behalve de naam niets bekend over de stichter noch over de vroegste geschiedenis van het bedrijf. Zeker is dat Victor Belle geen prestigieuze ondernemer is doch slechts een eenvoudige productiewerkplaats van beperkte omvang bestiert. In 1867 werken er twaalf arbeiders goed voor een jaarproductie van zo'n half miljoen pijpen. Tamelijk onverwacht heeft deze fabriek wel een eigen verkoophuis in Valence aan de Place de la Liberté 16.

Gezien de meer zuidelijke ligging is het modische en figurale aspect van het product beperkt uitgewerkt en ligt het accent op gewone maar kwalitatief goede rookpijpen. Als pijpenfabriek is het bedrijf van Belle vergelijkbaar met de fabrieken in Onnaing, Nimy en Maisières: zij richten zich op de productie van kwalitatief goede rookpijpen in de sector gebruiksgoed maar niet op luxe waar of onverwachte ontwerpen. De overlevingskans van dergelijke bedrijven is groter omdat zij de categorie serieuze rokers bedienen en niet de vluchtige consument op zoek naar modegevoelige producten.

Als iedere pijpenfabriek van enige omvang beschikt ook Victor Belle over een eigen vormmakerij doch daarbij ging het om een louter technische werkplaats die volgzaam de bestaande pijpmodellen reproduceert. Artistieke aspiratie heeft men er niet en dat sluit aan bij de keuze voor een standaardproduct. De persvormen voor de versierde pijpen werden in Parijs besteld en alleen het onderhoud gebeurde in de fabriek.

In 1895 vindt een belangrijke fabrieksuitbreiding plaats. Dan neemt Belle uit de uitgebrande fabriek van Dutel-Gisclon in Montereau een groot aantal persvormen over en start een nieuwe productielijn op een kwalitatief hoger niveau. Daarmee begeeft Belle zich in feite in concurrentie met Fiolet en Gambier. Rond het jaar 1900 volgt de overname van Motton, een kleine pijpenmakerij, die weer sterker gericht is op eenvoudige manchetkoppen voor de lokale roker met een bescheiden beurs. In economisch opzicht heeft deze laatste overname geen belang gehad. We moeten deze zien als de voortzetting van bestaande orders in een sterk krimpende markt.

Kenmerken van de producten
Het vroegste product van Victor Belle is eenvoudig van kwaliteit zoals dat past bij het kleinschalige bedrijf. De functionaliteit van de pijpen gaf de garantie voor een doorgaande verkoop. Het belangrijkste product uit de fabriek was de Marseillaise, een stevige kromkop pijp met een korte steel voorzien van een knopmondstuk. Rond de steel is een intaglio ring van kruizenbanden aangebracht die teruggaat op de geïmporteerde Goudse pijpen van eeuwen daarvoor. Het is de favoriete pijp voor de regio die bij miljoenen verkocht is. Daarnaast probeert Belle mee te gaan in de kwaliteitsverbetering door nieuwe producten te lanceren bestemd voor een bredere klantenkring. Illustratief daarvoor is een brevet uit 1888 op de pipe amiante, een pijp met een optimale doorrookkwaliteit. Daarmee speelt de fabrikant in op de steeds kritischere roker die koel en droog roken hoog in het vaandel heeft staan.

De overname van een groot aantal persvormen van de fabriek van Dutel-Gisclon in 1895 is van groot belang omdat Belle daarmee in feite een nieuwe stijl lanceert op een hoger kwaliteitsniveau. De verkoop van de DG-pijpen continueert onder de oorspronkelijke modelnummers en onder de naam Dutel-Boucher. Het gaat om pijpen in de stijl van Gambier gekenmerkt door een goede afwerking maar gemiddeld eenvoudiger. Zo is het glaaswerk minder zorgvuldig en het schilderemail is niet zo fraai. Het commercieel succes van deze productielijn zit in de prijsstelling, want de pijpen worden verkocht voor beduidend lagere prijzen dan bij Gambier.

De catalogus van Victor Belle uit circa 1900 is illustratief voor het twintigste eeuwse marktaanbod. Dit drukwerkje toont 233 tekeningen van pijpmodellen van overwegend gebruikspijpen met slechts een beperkt aantal fantaisies. In de catalogus maakt het assortiment van Dutel met 78 exemplaren precies een derde deel uit en dat aantal onderstreept het belang van die overname. Manchetfiguurpijpen ontbreken volledig met uitzondering van een serie Jacobpijpen, die onverwacht uitgebreid is. Ook daarin zijn de persvormen van Dutel-Gisclon uit Montereau ruim vertegenwoordigd. Dit assortiment blijft tot aan de sluiting van de fabriek in 1934 onveranderd in productie. Wel sterft de merknaam Dutel-Boucher al eerder een stille dood.

Nomenclature

Literatuur
Don Duco, Century of Change, the European clay pipe its final flourish and ultimate fall, 1830-1940, Amsterdam, 2004, p. 75-78.

1

Afbeeldingen 1 / 6

De steel versierd met een slang
Eikeldopje met mille point email
Magnetique met stippelemail
De bekende Jacob van Belle
Jacobpijp met originele rietsteel
Messing persvorm voor klauwpijpje