Amsterdam Pipe Museum
$('#mast1').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 3000
		});
$('#mast4').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 2000
		});
$('#mast7').cycle({
			delay: 0,
			speed: 4000
		});
$('#mast10').cycle({
			delay: 2000,
			speed: 3000
		});
home > thema's > franse figurale pijp

Fabrieken

Dutel-Gisclon

Periode: 1838-1895

Adres: Rue Grande Gâtinais (Ancien usine Beaupré), Montereau (Loire)

Eigenaren:
Jean-Baptiste Dutel 1838-1874 Louis Eugène Dutel 1874- Louis Eugène Dutel onder de fabrieksnaam Dutel-Gisclon 1880-1883> George Boucher als Dutel-Boucher -1895

Geschiedenis
De fabriek Dutel-Gisclon wordt in 1838 door Jean-Baptiste Dutel gesticht, mogelijk door overname van een oudere pijpenfabriek. Helaas weten we over de vroegste geschiedenis van dit bedrijf vrijwel niets. De oudste bron voor het bestaan van de fabriek Dutel wordt gevormd door twee presentatiepijpen uit circa 1860 die aan de onderzijde de signatuur van de fabriek dragen. Dit paar stamt uit de tijd dat het bedrijf al een respectabele omvang heeft, inclusief een verkoopkantoor in Parijs. Deze presentatiepijpen bewijzen ook dat men zich op de figurale pijp toelegde.

De firmanaam Dutel-Gisclon komt in beeld wanneer er samenwerking ontstaat met Gisclon uit Lille, waar de zwager van Dutel een pijpenfabriek had overgenomen. De omvang van de samenwerking tussen de twee zwagers is onduidelijk. Zeker is dat de fabriek in Lille tot na 1875 zelfstandig is gebleven doch uiteindelijk werd opgeheven en gedeeltelijk naar Montereau verhuisde. De firmanaam Dutel-Gisclon is vanaf 1880 een feit maar Dutel kon zijn fabriek al eerder als zodanig adverteren aangezien zijn vrouw de naam Gisclon droeg.

Het lijkt er verder op dat Dutel nog relaties met de fabriek Picard in de plaats Rennes onderhield. In ieder geval is productiemateriaal uit Rennes in Montereau terecht gekomen, vermoedelijk via ene George Boucher die de dochter van Louis-Eugène Dutel huwde. Enkele pijpen in Rennes gemaakt zijn later met weggeradeerde merken in Montereau in dezelfde persvormen vervaardigd. Zelfs een grote kop, doorgaans als etalagepijp gezien en bedacht door Fiolet, wordt in latere instantie in Montereau uit dezelfde persvorm gemaakt. We mogen dus stellen dat Dutel-Gisclon eigen vindingen met die van andere fabrieken combineerde.

In 1895 breekt er brand uit die de fabriek vrijwel geheel verwoest. De firmanten Dutel en Boucher besluiten de zaak niet verder voort te zetten. Zij regelen de overname van een deel van het productiemateriaal met de daarop rustende orders door de firma Victor Belle in Serves. Deze relatief kleine fabriek start een aparte lijn Dutel-Gisclon pijpen die zij aan hun eigen assortiment toevoegen. Tot in de jaren 1930 worden deze pijpen met succes geleverd.

Kenmerken van de producten
Over het vroegste marktaanbod is niets bekend mede omdat er van Dutel geen catalogi bewaard zijn gebleven. Logisch is te veronderstellen dat het assortiment bestaan heeft uit een combinatie van hollandaises en korte steelpijpen aangevuld met manchetpijpen. Gezien de vestigingsplaats die wat zuidelijker ligt zal het belang van de Goudse stijl in Montereau minder groot geweest zijn. Bovendien domineren eenvoudige goedkopere pijpen boven het luxe goed.

De twee magnifieke etalagepijpen van geharnaste figuren bevestigen dat de fabriek rond 1860 een goed ontwikkelde productielijn had met navenante verkoop- en reclamekanalen. Het is wel zeker dat de beide persvormen in Parijs zijn gemaakt door een goed geschoolde vormmaker die twee bestaande historische beelden tot pijpenkoppen transformeerde. De typisch negentiende eeuwse overdadig gedetailleerde decoratietrant is bovendien geen kenmerk van de Montereau pijpen. De vormmaker in Montereau werkt in een eenvoudige stijl en op een veel lager niveau en dat bevestigen de producten. Onduidelijk is ook wat de samenwerking met Gisclon voor de uitstraling van het product heeft betekend. De uiteindelijke overgang van Gisclon naar Montereau in 1883 heeft de stijl van de figuurpijpen niet noemenswaardig veranderd.

In de jaren 1880 vermindert de kwaliteit van het product wanneer een nieuwe vormmaker-modelleur in dienst komt en er vervlakking optreedt. Vooral de uitdrukkingen in de gezichten hebben daarvan te lijden waardoor de karaktertrekken van de voorgestelden minder overtuigend zijn. Portretpijpen van president Carnot of de Russische tsaar Alexander III zijn representatief voor de steelpijp in deze fase. De oorspronkelijke elegantie heeft dan plaatsgemaakt voor een zware wat vormeloze modellering die weinig aantrekkelijk is.

De vroegste manchetpijpen van Dutel volgen de indringende stijl van Gambier en hebben nagenoeg dezelfde kwaliteit. Representatief daarvoor is een portretkop van een Arabier. De latere stijl laat qua vormgeving een subtieler modelé zien met minder details. Zij zijn het meest expliciet in een serie manchetpijpen van overwegend historische personen. Het gaat om kloek vormgegeven portretpijpen met wat boerse gelaatsuitdrukkingen. Van deze stijl zijn geen vergelijkbare producten uit andere Franse bedrijven bekend. Deze serie is tot in de jaren 1890 uitgebreid al werd de uitvoering geleidelijk plomper en grover.

De Jacobpijpen vormen de arts populaire in het assortiment van Dutel-Gisclon. Zij zijn tussen 1870 en 1895 een commercieel belangrijk artikel geweest. Hun vormgeving is identiek aan de standaard Jacobpijp en mist het bedrijfseigene. De productie wordt later bij Victor Belle voortgezet en deze baardman onder de pijpen blijft tot na de Eerste Wereldoorlog een goedlopend artikel.

Nomenclature

1

Afbeeldingen 1 / 6

Borstbeeld van een onbekende Turk
Mignonette ofwel kleine portretkop
Koningin Maria de Medicis
Historische kop in meerkleuren
Onbekende historische figuur
Napoleon met tweekante steek