Amsterdam Pipe Museum
$('#mast1').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 3000
		});
$('#mast4').cycle({
			delay: 0,
			speed: 3000
		});
$('#mast7').cycle({
			delay: 0,
			speed: 2000
		});
$('#mast10').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 4000
		});
home > thema's > franse figurale pijp

Pijpen met flora, fauna en voorwerpen

Voorwerpen

De creativiteit van de pijpontwerpers komt goed tot uiting in de wijze waarop dagelijkse voorwerpen in een pijpenkop worden verwerkt. Van deze categorie zijn twee soorten. Bij de eerste hebben de gekozen voorwerpen qua vorm een relatie met het pijpmodel zodat het silhouet van de pijp herkenbaar blijft maar door de toegevoegde details toch een figurale uitbeelding krijgt. Een cilindrische pijpenkop kan de vorm krijgen van een lantaarn of een trommel. Bij een andere pijp, de néogène broc is een omgekeerde wijnkan afgebeeld met in de hals een bos druiven. Een wijnton met druiven van de concurrent heeft hetzelfde uitgangpunt maar levert een minder expliciete pijp op. Ook bij de néogène bottine is van vormovereenkomst sprake: de pijpenkop heeft de uitstraling van een laars gekregen met knoopjes en een klein hakje. Op dezelfde wijze valt de vorm van een ballon samen met de ketel van de pijp zoals bij le géant, de beroemde luchtballon die in 1863 boven Parijs zweefde. Hier is dus een actueel thema uitgebeeld dat later als algemeen onderwerp nog belangstelling kon blijven oogsten.

De pijpenkop als fles gehouden door een hand die uit de steel voort komt is vergelijkbaar met een pijpenkop als sigarenpeuk, eveneens gehouden door een hand aan het eind van de steel. Een variant hierop is de sigarenbos in een lint dat soms ook door een handje wordt gehouden met een subtiel manchetje met knoopjes als markering op de steel. De vergelijkbare bos asperges kwam bij de planten reeds ter sprake. Buitengewoon populair werd le pot-aux-roses, een gesteelde pijp met de ketel in de vorm van een kamerpot versierd met een takje met bloeiende rozen aan weerszijden. Het schijnt de favoriete pijp van Apollinaire geweest te zijn. Een originele variant is een pijp waarvan de pijpenkop als afgebroken pijpenkop is weergegeven die zo weer een bijzonder decoratief aspect werd, al kunnen we ons afvragen of hier nog wel van figuraal sprake is.

Van Duméril is een manchetkop met Toby jug als ketel, het oor aan de steelzijde wordt gehouden door een hand met manchet die in de steel is weergegeven. Ook dit ontwerp haalde in 1859 het boek van Fairholt met een illustratie. Een latere versie is een ketel als een bierglas gehouden door een hand aan de basis eveneens met een heuse manchet in de steel die tevens dient om het roer in te klemmen. De latere manchetversies met dergelijke thema's zijn vaak wat explicieter uitgevoerd. Dat is te zien in de kanonskogel als pijpenkop geplaatst op een kanonsloop als pijpensteel.

Sommige ontwerpen zijn niet zo voor de hand liggend en worden al gauw gekunsteld, hoewel de vormgeving altijd enigszins vermakelijk blijft. Een voorbeeld daarvan is de pijp genaamd la pelle met de ketelbasis in de vorm van een schop waarop een hoop zand ligt, de steel van de schop valt samen met de pijpensteel. Hoewel de gedachte zeker origineel is, blijkt de uitwerking van de zandhoop toch wat onnatuurlijk. Vergelijkbaar van idee is de tennisshuttle of van wat latere tijd de tennisracket aan de ketelbasis met een bolronde ketelvorm refererend aan de tennisbal. Fraaier van eenheid is de pijp in de vorm van de bezem, waarbij de bezemsteel in de pijpensteel is weergegeven. In sommige gevallen is op deze steel nog een politiek getint opschrift aangebracht zoals "Balayage des injustices". Een van de originele vindingen is van Fiolet en grijpt terug op de origami, de Japanse papiervouwkunst. De pijpenkop heeft een geometrisch gevouwen vorm die uiteindelijk lijkt op een gestileerd vogeltje, versterkt door de met rode email aangegeven kraaloogjes. Tenslotte is er nog een pijp met de Eiffeltoren die overlangs in de steel wordt uitgebeeld.

Naast voorwerpen zijn ook lichaamsdelen een onderwerp van inspiratie geweest Zo is de menselijke duim of vingertop prima tot pijpenkop te verwerken en resulteert in een grappig voorwerp om in de hand te houden. Minder onverwacht is het wanneer de pijpenkop op een geopende hand wordt geplaatst en waarbij in de steel een manchet met knoopjes te zien is. Daarop voort associërend is het been met een stevige kuit bedacht en het korset als een ingesnoerde vorm. Een ander voorbeeld toont een ovaalvormige pijpenkop met aan de basis een voet in hoogreliëf. Uit Saint-Malo stamt een figuurpijp waarbij in de ketel een naakt vrouwentorso is weergegeven, een product dat vermoedelijk door matrozen buitengaats werd gerookt.

Het aantal overtuigende figuurpijpen waarbij de decoratie de pijp volledig overvleugelt is heel klein. Het meest geslaagde voorbeeld is la locomotive van Gisclon, waarbij de locomotief de ketel is en in het verlengde van de steel ligt. Deze opvallende pijp wordt gerookt met een dekseltje op de pijpenkop om het strooien van vuur en asresten te voorkomen. Heel vernuftig is de schoorsteen van de loc doorboord en wanneer je niet aan de pijp trekt verschijnt hieruit een rookpluimpje. Van hetzelfde principe is een manchetkop in de vorm van een mortier. Ook hier wordt de pijpenkop met een dekseltje afgesloten en verschijnt er wat rook uit het aansteekgat wanneer je niet aan de pijp trekt.

1

Afbeeldingen 1 / 9

Trommel en lantaarn als symbolen
Omgekeerde wijnkan met druiven
Kop als modieuze knoopjeslaars
Steelpijp met hand met drinkkroes
Een kamerpot als pijpenkop
Pijpenkop als pijpenkop met handje
De Tobey jug met hand en manchet
Kogelvorm pijpenkop op kanonsloop
Pijpenkop als een locomotief