Amsterdam Pipe Museum
$('#mast1').cycle({
			delay: 0,
			speed: 3000
		});
$('#mast4').cycle({
			delay: 0,
			speed: 2000
		});
$('#mast7').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 3000
		});
$('#mast10').cycle({
			delay: 0,
			speed: 4000
		});
home > thema's > franse figurale pijp

Pijpen met flora, fauna en voorwerpen

Planten en bloemen

De meeste pijpen binnen het thema flora zijn niet zozeer figurale scheppingen als wel decoraties in een fors reliëf op de pijpenkop, aan de basis of langs de steel. Alleen wanneer een bloem of vrucht de vorm van de pijpenkop accentueert is werkelijk van figuraal sprake. Daarvan bestaan echter niet veel voorbeelden. De eikel is de meest sprekende, al valt de vorm hier bijna samen met het ketelmodel van de pijp. Ook de bolvormige pompoen met als naam colimaçon en de appel en de peer komen voor. Een bescheiden en zeer compact pijpje heet la tulipe en toont een elegant vrouwengelaat dat tussen de bladeren van een bloeiende tulp verschijnt. Origineel is de vinding van la botte d'asperges ofwel een bos asperges of een druiventros. Meer bescheiden is een gefigureerde hiel onderaan de pijpenkop in de vorm van een roos of andere bloeiende bloem.

Talloze voorstellingen in de categorie planten en bloemen worden door de fabriek niet tot de figurale pijp gerekend zoals hun namen bewijzen. Aan de modelnaam gaat niet langer de aanduiding fantaisie vooraf, zoals we bij de gezichtpijpen zagen, maar het woord néogène dat staat voor nieuwe vorm ofwel moderne vormgeving. Deze pijpen worden dus niet ingedeeld bij de door figuratie gedomineerde producten maar bij de eenvoudigere exemplaren, al dan niet met een subtiel decoratief element. Zo is er de néogène poire, een schijnbaar gewone steelpijp met de ketel in de vorm van een natuurlijke peer terwijl in de steelhoek een getand blad is aangebracht. In feite gaan de figuratie en de natuurlijke pijpvorm in elkaar op. Bij de crême gourde is de pijpenkop gevormd als een kleine kalebas met om de insnoering een sierlijk lintje. De aanduiding crême wijst hier op de betere kwaliteit klei maar ook hier zorgt de eenvoud van de decoratie er voor dat de pijp niet in de categorie figuraal wordt ingedeeld.

Een bijzondere vinding van de Franse fabrieken is de pipe ignigène, bedoeld om op brandgevaarlijke plaatsen te roken. Het patent hiervoor werd in 1868 aan Louis Fiolet verstrekt. In plaats van een gewone ketelopening is het vuurgat heel klein gehouden en kan de pijpenkop worden losgeschroefd om te vullen. De vorm van deze pijp leende zich voor uitbeelding als een gland, een eikel in de dop. Heel subtiel is de hielvorm met een mini-eikeltje geaccentueerd. Ook een kool en een ananas zijn op vergelijkbare wijze tot pijp verwerkt.

Een manchetpijp met een sterker gestileerd uiterlijk draagt de naam pomme de pin. Hier is vrijelijk geassocieerd op het repeterende patroon van de dennenappel waarvan de schubben groter worden naarmate de ronding van de vrucht toeneemt. Deze gestileerde dennenappel staat op een op dezelfde wijze gelobde en geschubde schotel, zoals we die van de Turkse tsjiboek kennen. Dankzij de referentie naar de tsjiboek doet de exotische vorm van de pijp vertrouwd aan. Dat daarmee het decoratieve aspect van de dennenappel volledig op de achtergrond verdween, deed voor de fabrikant blijkbaar niet ter zake.

Tot slot is er nog een andere serie Gambierpijpen waarin planten en bloemen voorkomen, maar die door de fabriek niet tot het figurale werk worden gerekend. Dat zijn de zogenaamde taxiles, pijpen waarbij van de ketel een dubbel rookkanaal naar de steel loopt, een dubbele boring die er voor moet zorgen dat de tabak egaler verbrandt. Nauwelijks gedecoreerd is de taxile écorce, waarbij een subtiel schorsreliëfje is aangebracht rond de beide steelstukjes. Bij de taxile chenille stelt het ene steeltje een rups voor die tegen een kool opkruipt die in de pijpenkop is weergegeven. Ook hier valt de decoratie samen met de vormgeving van de pijp al is er zeker wel sprake van een subtiele en vrije modellering. De taxile wordt ook met enkele diermotieven gemaakt en figuraal meer volwassen zelfs met portretten van fantasiepersonen.

1

Afbeeldingen 1 / 6

Pijpenkop als een bos asperges
Pijpenkop als een tros druiven
De ketel een peer met getand blad
Ignigène met afschroefketel
Op de ananas geïnspireerde pijp
Een rups kruipt tegen een kool op