Amsterdam Pipe Museum
$('#mast1').cycle({
			delay: 0,
			speed: 3000
		});
$('#mast4').cycle({
			delay: 0,
			speed: 2000
		});
$('#mast7').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 2000
		});
$('#mast10').cycle({
			delay: 0,
			speed: 3000
		});
home > thema's > franse figurale pijp

Pijpen met bestaande personen

Vorsten uit Frankrijk

Het koningshuis spreekt tot de verbeelding van het volk. Vorsten zijn al door hun geboorte bekend en vormen in principe een constante factor in het staatsbestel. Het roken van een pijp met een afbeelding die refereert aan het koningshuis is dus steeds een politiek statement, bewust of onbewust. Dat geldt nog sterker voor het negentiende-eeuwse Frankrijk, want de wisselingen van Republiek naar Koninkrijk of Keizerrijk en weer terug maken het vorstenhuis daar tot een politieke speler. Voor de figurale pijp is dat alleen maar gunstig, want zo heeft de vorst een dubbele aantrekkingskracht, als staatshoofd en als politieke keuze.

In de Franse pijpen zijn zowel historische als contemporaine vorstenportretten uitgebeeld. Koning Henri IV en zijn vrouw koningin Cathérine de Médicis zijn de kopstukken uit de Franse vaderlandse geschiedenis. De portretpijp van Hendrik IV door Gambier is een onveranderde overname van een bestaande sculptuur en heeft daarmee een volmaakte vormgeving, zij het in klein bestek. De grote pijp van de Italiaanse De Medici is een verhaal op zich. Deze manchetkop is niet zozeer als koninklijk portret gemaakt, maar veeleer ter promotie van een spraakmakend toneelstuk over Catherina de Medici en zal in de paragraaf theater nog nader aan bod komen. Koning François Premier, bouwer van Fontainebleau en mecenas van de kunsten, werd ook in een pijp uitgebeeld. Om onduidelijke redenen sloeg dit product niet echt aan en werd merkwaardig genoeg later omgedoopt tot le guetteur, de verspieder. Onder die naam bleek de verkoop jarenlang wel succesvol. Overigens met het portret van Charles VII gebeurde hetzelfde, deze schepping werd in de republikeinse periode omgedoopt tot le page.

De Napoleontische aanhang werd met de figuurpijp goed bediend. In de aanloop naar het herstel van het koningschap, de zogenaamde Restauration, werd Napoleon sterk vereerd met als hoogtepunt zijn herbegrafenis in Parijs in 1840. Toen kwamen er talloze pijpontwerpen tot stand die lang een symboolwaarde behielden. De portretten van Napoleon als consul, als succesvol generaal, als keizer met lauwerkrans, maar ook zijn doodsportret zijn in talloze pijpontwerpen vereeuwigd en werden bij tienduizenden verkocht. Gemiddeld genomen gaat het om grotere, dus duurdere pijpen. Hun looptijd was lang want ook tijdens het Tweede Keizerrijk bleven deze pijpen geliefde symbolen en zelfs toen Frankrijk na 1870 weer een Republiek werd, continueerde de belangstelling als nostalgisch artikel.

Ook de kleinzoon van Napoleon I, Napoleon III wordt in pijpen uitgebeeld, echter nu niet postuum maar in contemporaine portreten. Naarmate de vorst ouder wordt en een hogere functie en status krijgt, wordt ook de uitbeelding geactualiseerd. Napoleon III is aanvankelijk afgebeeld in zijn rol als president in uniform met tweekante steek, toepasselijk voor de jaren tussen 1848 en 1852. Zijn populariteit wordt benadrukt door het aantal stemmen dat hij kreeg op de pijp te vermelden: 7.660.000. Daarna wordt hij tot keizer gekroond en worden talloze nieuwe pijpen gemodelleerd die zijn keizerlijke waardigheid beter weergeven, compleet met hermelijnen mantel en lauwerkrans. Aan de onderzijde van het borstbeeld is de adelaar met gespreide vleugels te zien. Zijn echtgenote keizerin Eugénie deelt dan in de eer en krijgt een eigen pijp.

De zoon van Napoleon III, aangeduid als Prince Impérial heeft nooit een politieke rol gespeeld. Nog voordat zijn vader de macht aan hem kon overdragen, was Frankrijk al weer een Republiek geworden. Toch was hij bij de aanhangers van het Seconde Empire zo populair dat ook hij in tabakspijpen is uitgebeeld. Eerst als jeugdige Prince Impérial met een imposante berenmuts op het hoofd. Toen hij in 1886 op zijn 21ste verjaardag zich vrijwillig meldde als dienstplichtig soldaat onder de naam Premier Conscrit de France was dat aanleiding voor een steelpijp waarvan er jarenlang vele honderden zijn verkocht. Nadien zijn er geen Franse vorsten meer geweest. Wel verscheen er rond het jaar 1900 een figuurpijp van de troonpretendent Philippe VIII, die overigens een beperkte verspreiding kreeg.

1

Afbeeldingen 1 / 6

Maria de Medici met opstaande kraag
Frans I later de verspieder genoemd
Vroeg portret van Napoleon III
Napoleon III als gelauwerde keizer
De Prince Impérial met berenmuts
Premier conscrit de France