Amsterdam Pipe Museum
$('#mast1').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 2000
		});
$('#mast4').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 2000
		});
$('#mast7').cycle({
			delay: 2000,
			speed: 3000
		});
$('#mast10').cycle({
			delay: 2000,
			speed: 2000
		});
home > thema's > franse figurale pijp

Pijpen in soorten en maten

Verdeling in series

De Franse pijpenfabrieken kenmerken zich door een buitengewoon fabriekmatige werkwijze. Dat is niet verwonderlijk want in de grote bedrijven verdienen soms honderden personen hun brood. Een verantwoord economisch omgaan met arbeid is een van de voornaamste factoren om het voortbestaan van de fabriek te garanderen. Binnen de pijpenfabrieken wordt daarom een zorgvuldige berekening gemaakt van alle verrichtte arbeidshandelingen, inclusief de kosten van de grondstof, het bakken, de nabehandelingen en het verpakken. Voor de berekening van de productieprijs of kostprijs hanteert de fabriek een indeling in series. Een serie kenmerkt zich door pijpen met een eenheidsprijs omdat zij een overeenkomstige arbeidsinspanning vragen, de bijkomende kosten inclusief. In de fabriek zelf onderscheidt men soms tientallen series omdat extra handelingen tot een prijsverandering leiden. Bij de firma Gambier heeft men bijvoorbeeld 46 series, onder te verdelen in 35 series steelpijpen en 11 voor de losse koppen.

Tegenwoordig is het onderscheid in de verschillende series alleen nog van belang om de oorspronkelijke prijs te achterhalen. Een minder verfijnde indeling dan die van de oude series voldoet om inzicht te krijgen in de hoofdsoorten pijpen die er werden gemaakt. Dan gaat het niet langer om de minieme nuances tussen gladde en bijna gladde pijpen of hoog versierd en extra hoog versierd, maar verstrakken we de indeling tot een overzichtelijk geheel. Door deze vereenvoudiging verdwijnen de bedrijfseigen kenmerken en kunnen we de Franse pijp in vijf series indelen.

Tot de eerste en eenvoudigste serie rekenen we de unie, een simpele korte pijp geleverd in een breed modellengamma veelal met eigen modelnamen. De pijp is kort van steel met of zonder knoop. Tot deze serie behoren ondermeer de néogènes ofwel de nieuwe vormen, typisch negentiende eeuwse modellen bedacht in de Franse bedrijven. Kenmerkend voor de Franse taal hebben deze pijpmodellen geen specifieke eigennaam gekregen.

De longue sluit aan bij het genre unie maar kenmerkt zich door een langere steel. Bij de langgesteelde pijp hoort een modellengamma dat vooral traditioneel is, dus dat terugvoert op de Hollandse en Belgische mode. Daarnaast zijn soms ook néogènes ofwel nieuwe vormen met een langere steel geleverd. De verkoopprijs van de longue is beduidend hoger vanwege de grotere steellengte die nooit een specialiteit van de Franse fabrieken is geworden.

Tot de serie fantaisie behoort de gefigureerde kleipijp. De portretpijp met de ketel in de vorm van een mensenhoofd is de meest kenmerkende. Daarnaast rekent men tot deze groep soms ook toevalsvormen die explicieter zijn en joyeuzer dan pijpen uit de categorie unie. De fantaisie heeft een steellengte tussen de twaalf en vijftien centimeter.

De fantaisie extra is een betrekkelijk kleine groep steelpijpen waartoe opvallende fantaisies behoren gekenmerkt door een groter formaat of een bijzonder ontwerp. Terwijl de gewone fantaisie een standaardmodel heeft dat geproduceerd wordt bij grote aantallen, is dit een bijzondere pijp verkrijgbaar in een gelimiteerd aantal modellen en verkocht wanneer de consument een uitzonderlijke vormgeving of meer luxe verwacht.

De tête is de tegenhanger van de gesteelde pijp nu voorzien van een manchet ofwel een afgeknotte korte steel die verstevigd is om een separaat roer in te steken. Deze soort is de meest luxe van de Franse fabrieken en heeft ook de hoogste verkoopprijs, mede door de kostprijs van de separate roeren. De tête is niet aan een model gebonden al zijn de figurale koppen, de zogenaamde tête fantaisie wel de meest bekende. Ook veel néogènemodellen zijn als manchetkop dus als tête uitgevoerd, zeker in de latere tijd.

Tussen de vijf hoofdseries en de verfijnde serie-indeling binnen de fabriek zit dus een groot verschil. Voor de verzamelaar en liefhebber van de Franse kleipijp is de oorspronkelijke seriedifferentiatie niet werkelijk van belang maar is de bovengenoemde hoofdindeling in vijf basisseries bruikbaarder en overzichtelijker. In het fabrieksbedrijf ligt dat dus anders. Overigens vindt voor de verkoop een herberekening plaats om tot een definitieve prijs te komen. Daarbij wordt ook het aanbod van de concurrent in acht genomen en vooral het smaakgevoel van de consument. Een populair product wordt soms wat duurder op de markt gezet omdat van de klantenkring een bereidheid tot betalen wordt verwacht. Een artikel dat sterke concurrentie ondervindt, wordt dikwijls voor een geringere winstprijs genoteerd.

1

Afbeeldingen 1 / 4

Serie met fantaisies van Gisclon
Fantaisie extra, een slagje groter
Manchetkoppen of têtes fantaisie
Têtes fantaisie extra ofwel groot