Amsterdam Pipe Museum
$('#mast1').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 4000
		});
$('#mast4').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 4000
		});
$('#mast7').cycle({
			delay: 0,
			speed: 4000
		});
$('#mast10').cycle({
			delay: 2000,
			speed: 3000
		});
home > thema's > franse figurale pijp

Het modebeeld

1850-1870

In de eerste fase van de figuurpijp verschoof het modebeeld van algemene onderwerpen naar meer specifieke uitbeeldingen. Na 1850, tijdens het Seconde Empire wordt de markt vastgehouden met nieuwe producten in een licht veranderde samenhang. Van de ontwerpen van na 1850 is opnieuw slechts een beperkt gedeelte tijdgebonden van onderwerp, de rest laat algemene voorstellingen zien. De actualiteit verschuift van literair en theater naar politiek met het accent op het Tweede Keizerrijk. De kunst van het vormmaken is inmiddels op optimaal niveau gekomen en treffend realistische uitbeeldingen maken dat het een eer wordt in een pijpenkop te worden uitgebeeld, tenminste zolang het geen karikatuur betreft.

Wanneer actuele voorstellingen in productie komen, betreft het overwegend pro-Napoleon III onderwerpen en zelden de tegenstanders. Daarnaast kreeg de buitenlandse politiek geleidelijk meer aandacht bijvoorbeeld met portretten van staatslieden. Dergelijke pijpen wijzen tevens op een toenemende export. De meeste politiekgetinte pijpen waren overigens gematigd van voorstelling zodat zij over een lange tijd leverbaar konden blijven en zij beelden personen uit met een gevestigde populariteit. Heftige politieke uitbeeldingen werden vaak maar een beperkte periode geleverd en verdwenen vervolgens vaak bewust uit het assortiment. Satirische pijpen van een bepaalde kleur en verouderde onderwerpen konden het imago van de fabriek schaden.

Wonderlijk is dat de kleinere bedrijven zich vaak sterker op de actualiteit richtten dan de grotere fabrieken. Voorbeeld zijn de fabrieken van Crétal Gallard en Alexis Picard uit Rennes waar men talloze politieke onderwerpen bedacht. De pijp opgedragen aan het bezoek van keizer Napoleon III in 1858 aan de stad Rennes door Picard is zo'n speciale editie. Met zijn opmerkelijke vaasvormige voorkomen is deze pro-keizerlijke pijp duidelijk gericht op de gefortuneerde royalistische roker. Een andere prachtige politiekgetinte pijp, eveneens tijdgebonden maar traditioneler van ontwerp is gemaakt door Crétal Gallard en toont het borstbeeld van tsaar Alexander na het verliezen van de Krimoorlog. Deze bijzondere portretpijp richt zich niet op de royalist maar beeldt de volledige Europese politiek uit.

Als statement om de maatschappelijke betrokkenheid te tonen of te ageren tegen een politieke stroming die men juist niet aanhangt, fungeerde de pijp binnen bepaalde groeperingen als een belangrijke medium. Onvermijdelijk zullen veel producten echter gerookt zijn terwijl daarbij een verhaal is verteld dat geen enkele relatie met de werkelijke uitbeelding had. De pijpenhandelaar zal daarop ook hebben ingespeeld om met een verzonnen vergelijking een verkoopimpuls te geven aan een artikel dat nog op voorraad stond. Het was eenvoudig ter gelegenheid van een evenement een bestaand pijpmodel aan te bieden dat een zekere gelijkenis vertoonde. De consument, gefocust op dat gebeuren, zal zonder moeite zijn gevraagde personage in die uitbeelding herkend hebben mede omdat een associatie naar iets anders ontbrak.

Daarnaast waren er natuurlijk veel pijprokers die gewoon voor een bepaalde decoratie kozen, omdat zij die leuk, mooi of amusant vonden, want niet iedere roker in de samenleving was politiek geïnteresseerd of maatschappelijk bevlogen. Aangezien de kleipijp vooral de pijp van het volk is, produceren de pijpenmakers veel voorstellingen van algemene aard: exoten, negers en Arabische typen met fraaie tulbanden of klederdrachten uit diverse streken van Frankrijk. De meest eenvoudige uitbeeldingen tonen dieren, bloemen en planten, een soort pijpen dat vooral geschikt was voor een breed publiek, voor arbeiders en boeren die ongecompliceerd een vrolijke pijp op wilden steken.

In eerste opzicht verandert het modebeeld tussen 1850 en 1870 dus eigenlijk weinig al vindt in de onderwerpen wel een verschuiving plaats. Zelfs het silhouet van de pijp blijft gelijk, al wordt deze wel wat lichter terwijl de steel een fractie korter wordt. De korte kleipijp die tussen de tanden gerookt wordt, blijft naast de meer imposante manchetversie bestaan die vanuit de hand wordt gebruikt. Het gestaag doorwerken van de fabrieken zorgt overigens wel voor een forse groei in het assortiment want jaarlijks kwam een reeks nieuwe ontwerpen tot stand.

Rond 1850 ontstaan nieuwe wijzen van merken. De onopvallende gestempelde merken in cirkelvorm met alleen de makersinitialen uit de eerste periode voldoen niet langer. De fabrieken zijn dermate trots op hun eigen ontwerpen dat zij die ook beter wensen te beschermen en duidelijker willen adverteren. Zo verschuift de aandacht van het eenvoudige lettermerk naar de fabrieksnaam al blijft het gestempelde merk als aanvulling in gebruik. De firma's Blanc-Garin & Guyot en Duméril zijn de eerste die een naamstempel met een volledige fabrieksnaam gebruiken. Deze fabrieksnaam wordt bij de steelpijpen in intaglio rondom de steel gestempeld. In uitzonderlijke gevallen wordt daarvan afgeweken en komt de fabrieksnaam overlangs in reliëf op de steel te staan. Bij de manchetpijp wordt dit merk aanvankelijk op de onderzijde ingedrukt, later gaat men er toe over dit in reliëf aan weerszijden van de steel van de pijp aan te brengen. Daarbij wordt vaak het modelnummer gevoegd om duidelijkheid te hebben bij de nabestelling van pijpen en tevens als referentie naar de gedrukte fabriekscatalogus.

1

Afbeeldingen 1 / 4

Napoleon III als consul
Keizer Napoleon III bezoekt Rennes
Karikatuurkop van tsaar Alexander
Napoleon III als gelauwerde keizer