Amsterdam Pipe Museum
$('#mast1').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 4000
		});
$('#mast4').cycle({
			delay: 0,
			speed: 2000
		});
$('#mast7').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 2000
		});
$('#mast10').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 2000
		});
home > thema's > franse figurale pijp

De geboorte van de figuurpijp

De figurale steelpijp

De belangrijkste Franse verdienste is niet de introductie van de korte steelpijp maar de wijze waarop deze tot een volwaardige figurale pijp wordt ontwikkeld. Vanuit de belangstelling tot beeldhouwen gaan enkele toonaangevende fabrieken er toe over de decoratie niet langer als een licht reliëf op de pijpenkop aan te brengen, zoals in Gouda ook gebruikelijk was, maar veranderen de pijpenkop in een volsculptuur. In feite bepaalt de voorstelling de vorm van de pijp waarbij portretten van personen al snel domineren. Bovenin de voorstelling zit de opening waar de tabak in gaat, de steel ontspringt aan de basis. De fabrikant verbaast de roker steeds weer met nieuwe ontwerpen die uiteenlopen van amusant tot serieus, van subtiel tot uitbundig. Zo ontstaat een nieuw basistype: de figurale steelpijp.

Het meest voor de hand liggend is een pijpenkop in de vorm van een hoofd of een borstbeeld. Soms is de voorstelling nog vrijer gekozen zoals bijvoorbeeld een toren of een gehurkte tors. De figurale pijp wordt speciaal ontworpen en moet zeer uitgebalanceerd zijn. Het gewicht van de pijpenkop staat namelijk in nauwe relatie tot de dikte van de steel om voor de roker een prettige balans te hebben en vooral een maximale stevigheid. Nieuw bij deze vormgeving is ook de schildering met emailaccenten, aanvankelijk alleen in zwart en wit, later gevolgd door een helder kleurenpalet.

De neiging gebruiksvoorwerpen uitbundig te decoreren en zelfs een volplastische uitbeelding te geven is overigens niet exclusief voor de pijp. Het is een typisch negentiende eeuws modeverschijnsel om over-de-top te decoreren. Uitbeeldingen van personen komen evengoed voor op pendules, in de vorm van vuurbokken, in gefigureerde drankflessen, als tabakspotten enzovoorts. Hadden deze gebruiksvoorwerpen voorheen slechts een puur ornamentele decoratie die ondergeschikt bleef aan de hoofdvorm, nu ontstaan uitbundige voorstellingen. De portretten en andere uitbeeldingen in de tabakspijp zijn in aantal echter zeer groot en in uitvoering buitengewoon opmerkelijk, vooral in vergelijking tot andere gebruiksvoorwerpen.

De figuurpijp met een kleisteel maakt in de loop van de negentiende eeuw geen grote ontwikkeling door. De belangrijkste verandering is een wijziging in de steellengte. Aanvankelijk had deze nog een lengte van zo'n achttien centimeter, geleidelijk wordt de steel wat korter en rond 1850 standaardiseert deze zich tussen de twaalf en de vijftien centimeter. Dan maakt ook het ouderwetse afgeplatte mondstuk plaats voor een knopmondstuk, want nu de pijp korter is kan de roker deze gemakkelijk tussen de tanden houden. Qua versiering verandert er echter weinig. Deze blijft ondergeschikt aan de mogelijkheden die de kleisteel biedt. Omdat de steel nu eenmaal niet bijster sterk was, kon het reliëf niet te uitbundig worden uitgevoerd. Met te grote reliëfverschillen zou de pijpenkop te zwaar worden waardoor de pijp in gebruik te breekbaar wordt.

1

Afbeeldingen 1 / 6

De figurale steelpijp zonder knoop
Vroege figuurpijp zonder knoop
Kleinste steelpijp ofwel mignonette
Steelpijp met relatief zware ketel
Zwartgebakken zouavenfiguurpijp
Late steelpijp in roodbakkende klei