Amsterdam Pipe Museum
$('#mast1').cycle({
			delay: 2000,
			speed: 4000
		});
$('#mast4').cycle({
			delay: 0,
			speed: 3000
		});
$('#mast7').cycle({
			delay: 0,
			speed: 3000
		});
$('#mast10').cycle({
			delay: 2000,
			speed: 4000
		});
home > thema's > franse figurale pijp

De geboorte van de figuurpijp

Pijpen naar voorbeeld van elders

De oudste Franse kleipijp is de traditionele van de Goudse makers afgekeken pipe à la façon hollandaise. Deze Goudse modellen werden in Frankrijk al gauw herzien en in een veel grotere modelvariatie geleverd dan in Holland het geval was. De Franse vindingen lopen uiteen van zeer slanke tot sterk gebolde modellen met alle denkbare tussenvormen. Eén ding hebben deze aangepaste pijpmodellen gemeen: zij overschrijden de steellengte van dertig centimeter niet. De Franse pijpencatalogi tonen pagina's vol met deze pipes hollandaises die op het eerste gezicht nagenoeg gelijk van vorm zijn maar wie beter kijkt ontwaart een grote subtiliteit in minimale detailverschillen.

De aangepaste Goudse modellen met de kenmerkende ovale ketel krijgen bij de Franse bedrijven al snel de naam Belges. Deze onverwachte naamgeving was overgenomen van de concurrerende pijpenfabrieken in de Belgische Maasstreek, waar de Goudse pijp ook volop in productie was. Aan de grote Goudse verdienste voor de vormgeving en de productverfijning doet die naamgeving zeker tekort. Behalve in subtiele vormvariaties werden de Belges ook geleverd in verschillende formaten van très petite via petite en moyenne naar grande. Daarnaast varieerde de kwaliteit en porositeit van de klei van grof naar sterk verfijnd ofwel van commune naar fine of très fine.

Het is zeker dat de gemaakte aantallen van deze steelpijpen enorm zijn geweest. Berekeningen lopen tot in de miljoenen pijpen per jaar door één enkele fabriek. In Frankrijk zijn rond 1820 zeker zes aanzienlijke fabrieken werkzaam met een bovenregionale productie. De pijpen worden over heel Frankrijk verspreid, maar zijn deels ook voor de export bedoeld. Belangrijke afzetgebieden zijn de Franse koloniën in Amerika, het Caribische gebied en Afrika. Door de winsten uit deze massaproductie krijgen de pijpenfabrieken een hechte financiële basis en ontstaan mogelijkheden om nieuwe producten te ontwikkelen.

Aanvankelijk put men de inspiratie voor de nieuwe modellen uit andere streken. De borraine is daarvan het beste voorbeeld, vaak aan de ketelbasis met een schelpmotief versierd. Kort daarop worden ook Hongaarse pijpmodellen met hoge ketels en Turkse tsjiboeken met hun trechtervormige pijpenkop nagemaakt. Voor veel exportgebieden komen bovendien specifieke modellen in productie met soms een modelnaam gelijk aan het land van bestemming. Gelijktijdig verandert de steellengte: de kortgesteelde pijp doet haar intrede. Op deze korte modellen wordt soms een aantrekkelijke reliëfversiering aangebracht waarmee de fabrieken nieuwe doelgroepen weten aan te spreken. Al gauw wordt deze korte pijp het verrassingsaspect van het assortiment.

Een verandering die de verschuiving van de lange pijp naar de korte pijp stimuleert is de introductie van de gearomatiseerde tabak. Deze van natuurlijke aroma's voorziene melange brandt niet zo fel en geeft dus een minder hete rook. Daardoor is het niet meer nodig om uit lange pijpen met een steel van een halve meter te roken. In de Franse tijd heeft de moderne pijp een steel van 15 tot 18 centimeter en eindigt met een afgeplat mondstuk soms voorzien van een knopje. Daarmee is de pijp prettig tussen de tanden te houden.

1

Afbeeldingen 1 / 4

Ongerookte hollandaise
Gerookte hollandaise met steel
Verlengde zogenaamde hongroise
Borraine met knorren