Amsterdam Pipe Museum
$('#mast1').cycle({
			delay: 2000,
			speed: 3000
		});
$('#mast4').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 4000
		});
$('#mast7').cycle({
			delay: 2000,
			speed: 3000
		});
$('#mast10').cycle({
			delay: 0,
			speed: 2000
		});
home > thema's > franse figurale pijp

De Franse figuurpijp in de negentiende eeuw

Voorgeschiedenis

De kleipijp die bij ons bekend staat als Goudse pijp is ook in Frankrijk algemeen in gebruik geweest. Al in de zeventiende eeuw verspreidt de gewoonte van het roken van tabak zich vanuit Nederland via Vlaanderen naar Normandië. De rest van Frankrijk volgt snel. De Fransen importeren hun tabak rechtstreeks vanuit Amerika via de havenplaats Duinkerken, maar verbouwen zelf ook tabak. De omgeving van Straatsburg in het oosten en rondom Bergerac in het zuiden staan daarom bekend.

Op veel plaatsen in Frankrijk zijn op kleine schaal pijpenmakers actief. Zij imiteren de lange Goudse kleipijpen, die in kwaliteit, lengte en afwerking het beste zijn. Daarnaast is er gedurende de hele zeventiende en achttiende eeuw een continue import van kisten vol Goudse pijpen. In de loop van deze periode ontwikkelt het model van de pijp zich slechts in detail: de stelen worden wat dunner, de koppen iets groter, de afwerking nog wat zorgvuldiger. De Hollandse kwaliteitspijp wordt in Frankrijk alom gewaardeerd.

Rond 1800, in de Napoleontische tijd, raken de reguliere handelskanalen door oorlogen verstoord. De Engelsen blokkeren de handelsroutes over zee waardoor geen Amerikaanse tabak meer naar Europa komt. Frankrijk doet alle moeite om zelfvoorzienend te worden: de aanplant van tabak wordt enorm uitgebreid en op plaatsen waar witbakkende klei wordt gevonden, starten fabrieken de productie van kleipijpen. Om hun eigen pijpennijverheid te stimuleren wordt de import van Hollandse producten zelfs verboden. Deze Franse pijpen lijken sterk op de bekende gouwenaars en worden daarom pipes hollandaises of pipes à la façon hollandaise genoemd. Zij hebben een ovale ketel, een hiel met makersmerk en een lange rechte steel. Zelfs de makersmerken worden regelrecht van de Goudse voorbeelden gekopieerd.

Na de Napoleontische tijd herstellen de oude handelscontacten zich weer en zo keert de echte Goudse pijp terug op de Franse markt. De lokale pijpenmakers ondervinden hiervan geduchte concurrentie en moeten om hun bedrijf te handhaven met een vernieuwend product komen. Eigen aan de Fransen, die meer gevoel voor vormgeving hebben dan de Nederlanders, ontstaat een nieuw artikel, de figuurpijp of figurale pijp. Bij deze pijpen gaat het niet langer om een mooie strakke vorm, maar juist om een uitbundige decoratie. De figuurpijp betekent een ommezwaai in de traditionele pijpenfabrieken en zal deze bedrijven binnen enkele decennia wereldberoemd maken.

1

Afbeeldingen 1 / 2

Hollandse modellen bij Gambier
Pijpen met figurale vorostellingen