Amsterdam Pipe Museum
$('#mast1').cycle({
			delay: 2000,
			speed: 3000
		});
$('#mast4').cycle({
			delay: 0,
			speed: 3000
		});
$('#mast7').cycle({
			delay: 0,
			speed: 4000
		});
$('#mast10').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 3000
		});
home > thema's > meerschuim

Slotbeschouwing

Status, waardering, kwaliteitsbepaling

Al in 1785 schreef de Duitse auteur Heinrich Stilling dat alleen meerschuim een gepast en waardevol geschenk was als teken van ware vriendschap. Deze bewering is een indicatie dat de meerschuim pijp toen al een duidelijke statuswaarde had. Toch kreeg de meerschuim pijp nooit de verspreiding die andere pijpen wisten te bereiken vanwege de relatief hoge prijs. Een illustratie van het enorme prijsverschil spreekt uit het feit dat in 1876 een gros kleipijpen minder kost dan één enkele meerschuim pijp van de goedkoopste soort.

De meerschuim pijp is slechts in huiselijke sfeer in gebruik en dan vooral in de betere kringen. In het Biedermeiermilieu vormt de meerschuim pijp nog wel eens een luxe attribuut waarmee de geportretteerde zich extra cachet geeft. De welstand van het milieu bepaalde of de meerschuim pijp uitsluitend bestemd was voor de zondag of vaker werd gebruikt. Pas als rust en status worden uitgedragen komt zij tevoorschijn; voor de werkende klasse is dat hoogstens eenmaal per week, voor de aristocratie kan dat dagelijks zijn.

Na de imposante biedermeier tabakspijp komt de meerschuim sigarenhouder in de mode, aanvankelijk bestemd voor de dandy die zich met een joyeus en luchtig product toont. Nadat de trend in de toplaag is gezet en de statuswaarde van de sigarenhouder is gevestigd, wordt deze gewoonte overgenomen door de burgerman. Het amusement en het stoute van de luxe pijpen verworden in enkele decennia tot het meest burgerlijke product: duffe hondjes, paardjes en herten zijn met weinig zwier gesneden. Daarnaast blijft er altijd een kleine restgroep van elitaire rokers die wel gevoelig zijn voor mooie ontwerpen. Voor hen zijn de prachtige gezichtpijpen gesneden en de uitzonderlijke onderwerpen, vaak in kleine oplage of als unicum tot stand gekomen. Dergelijke bijzondere voorwerpen benadrukken de artistieke waarde van de meerschuim pijp en staan diametraal tegenover het fantasieloze massaproduct.

De exclusiviteit van de meerschuim pijp wordt onderstreept door de verkrijgbaarheid. We zagen al dat de rokers in Budapest en Wenen al in de vroege negentiende eeuw in de diverse winkels een ruim aanbod vonden. Kwam je echter verder van het centrum van het Habsburgse Rijk, dan werd de keus beperkter. Toch loopt de verspreiding van de meerschuim pijp ook over de Duitse staten al blijft het raffinement van de Duitse producten achter op het Oostenrijks-Hongaarse.

In Frankrijk was de ontwerplijn van de meerschuim pijp op de bruyèrepijp gestoeld. Vanaf 1850 domineerde Parijs het modebeeld, andere grote Franse steden volgden die lijn. In Nederland is het voorkomen van de meerschuim pijp beduidend minder courant omdat het cultuurgevoel er ontbrak. Het aantal winkels waar je in de negentiende of begin twintigste eeuw pijpen van meerschuim kon kopen was gering en beperkte zich tot enkele grotere steden. De firma Wasmann in Amsterdam moet voor Nederland de belangrijkste zaak zijn geweest. Daarnaast waren er elders kleine winkels met een bescheiden assortiment. Het economische rendement zal daar de selectie beperkt hebben tot de goedkopere standaardmodellen.

Voor de consument lag de appreciatie van de pijp in de schoonheid, maar uiteraard stond deze in nauwe relatie tot de wijze waarop de pijp zich tijdens het roken gedroeg. Het comfort van de pijp bleek uiteindelijk pas bij het gebruik. De persoonlijke waardering is echter buitengewoon subjectief. De emotionele waarde van de pijp werd ook bepaald omdat het een geschenk was van een dierbare, een herinnering aan een speciale gelegenheid of was gekocht op een memorabele plaats.

Tegenwoordig laten de rookeigenschappen zich niet meer inschatten. Om de smaak te leren kennen zou de pijp opnieuw moeten worden ingerookt. Dan zal ook blijken hoe groot de productie aan valse meerschuim was. Afgaan op etuiopschriften als qualité sublime en qualité supérieure is geen optie. De misleiding van de consument van weleer zet zich dus voort in de beoordelingsbeperking van de hedendaagse verzamelaar of liefhebber.

Wanneer de pijp van rookinstrument een verzamelaarobject wordt, tellen de persoonlijke, emotionele en gebruikskwaliteiten niet langer. Dan gaat het om de waardering voor de vormgeving en decoratie in samenhang met de kleur en patina die de pijp heeft gekregen. Antiquairs en verzamelaars weten de artistieke kwaliteit doorgaans goed op waarde te schatten waardoor een vrij consistente prijsbepaling ontstaat. Onvermijdelijk laten zich in de appreciatie wel modes en rages herkennen, waardoor bepaalde pijpen in een zekere periode meer waardering oogsten dan andere.

Overigens vinden verzamelaars het duiden van het meerschuim naar kwaliteit van gering belang. De rangorde van blokmeerschuim via Weense meerschuim naar pseudo of imitatie meerschuim is in het verzamelcircuit geen onderwerp. Hetzelfde geldt voor de montage: is er sprake van barnsteen of van imitatie. De reden dat verzamelaars daarop maar beperkt letten, is dat velen niet in staat zijn het onderscheid te maken, begrijpelijk want dat is ook buitengewoon moeilijk. Bovendien is het onplezierig de mindere eigenschappen van een voorwerp dat men bewondert naar voren te brengen. Toch is het wel een belangrijk aspect van de juiste beoordeling van een pijp.

1

Afbeeldingen 1 / 4

Deftig kistje met complete rookpijp
Etuipijp met fluwelen gebruikshoes
Goedkoop pijpje met slecht snijwerk
Eenvoudige veel gerookte sigaarpijp