Amsterdam Pipe Museum
$('#mast1').cycle({
			delay: 2000,
			speed: 2000
		});
$('#mast4').cycle({
			delay: 0,
			speed: 3000
		});
$('#mast7').cycle({
			delay: 2000,
			speed: 3000
		});
$('#mast10').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 2000
		});
home > thema's > meerschuim

De meerschuim pijp als object

Figuratie

De figurale pijp wordt geboren wanneer het hoog reliëf zo uitgewerkt wordt dat het de vorm van de pijp gaat overheersen. De decoratie komt los van de ketel om uiteindelijk volledig figuraal te worden. Of het figureren bij meerschuimsnijders is bedacht of is afgekeken van andere soorten pijpen is niet duidelijk. In de porseleinfabrieken worden vanaf 1740 de mooiste figurale pijpen gemaakt, maar ook onder de houten pijpen komen, hoewel meer volkskunstig, heel originele ontwerpen voor. Het roken uit pijpen in de vorm van hoofden was bij de kleipijp al lang gebruikelijk. De uitwerking in meerschuim is vaak anders. Een goede meerschuim snijder kan een grotere levensechtheid bereiken dan de maker van een persvorm voor kleipijpen.

De eerste figurale scheppingen zijn pijpen in de vorm van mens- of dierfiguren, waarbij de ketel vaak afgedekt wordt met een dekseltje dat onderdeel uitmaakt van de voorstelling. Bij de eenvoudigste stukken is de klomp meerschuim soms nog aan het onderwerp af te lezen, zoals bij een zittende Sint Joris met zijn geringe detaillering en weinig scherp model. Kenmerkend is ook de bek van een monster die in de steel is weergegeven en die hier naar de draak verwijst.

Een uitzonderlijk geslaagde, in hoogreliëf gesneden pijp stelt de Donau en de Lorelei voor, gepersonifieerd door twee stroomgoden, een oude man en een jonge vrouw. Bij dit product is het model van de pijp - een hoge Hongaarse ketel - volledig verdoezeld door de voorstelling van de twee zittende stroomgoden, omringd door rietpluimen en ander gewas. In zijn soort is dit een uitzonderlijk stuk. Volgens overlevering zou de pijp een geschenk van de Oostenrijk-Hongaarse keizer aan een lid van de Russische tsaren familie zijn geweest.

Gefigureerde tabakspijpen worden vanaf 1860 meer algemeen, zowel met scènes als met één enkele personage. Portretten bestaan in een ruime variatie, van groot naar klein, van kunstig tot banaal. De uitwerking van de borstbeeldjes is sterk afhankelijk van het artistiek vermogen van de snijder. Uit de historie zijn romantische portretten bekend zoals van de schilders Rubens of Rembrandt, maar ook van denkers en componisten. Een dankbaar onderwerp is ook het vorstenportret. Naast deze levensechte portretten is er een hoop massagoed gemaakt dat niet zo natuurgetrouw was gesneden en vaak ook niet een bestaande persoon voorstelt, maar een karakter of type. Voorbeelden daarvan zijn een Indiaan, een creoolse, zoeaaf of mulat. Een belangrijke categorie vormen de galante damesportretten, meestal als borstbeeld en vaak met linten en rozen in het haar of op de hoed. Uit de fauna zien we dierenkoppen zoals een paard, hond of stier, de laatste vaak met barnstenen horens.

Bij de portretpijpen speelt het borstbeeld met kraag of andere kledij een belangrijke rol voor een elegante afronding van het model, maar ook voor de identificatie van de voorgestelde. Losse hoofden zien we veel minder vaak, tenzij een lange baard de ondergrens bepaalt.

Naast tabakspijpen zijn sigarenhouders in productie. Deze hebben als voordeel dat de bescheiden trechtervormige ketel gemakkelijk aan het onderwerp kan worden toegevoegd, waardoor de sculpturale uitwerking vaak geslaagder is.

In de moderne tijd zet de figuratie zich voort al is de uitvoering beduidend grover. Nadat Turkije in 1961 zijn meerschuim monopolie bestendigde, kwam niet het meest aantrekkelijke materiaal tot stand.

1

Afbeeldingen 1 / 17

Zittende Sint Joris met de draak
Twee stroomgoden met wapenschild
Portretpijp van de schilder Rubens
Borstbeeld van een Creoolse vrouw
Zoeaaf met cilindrische muts
Gemoedelijke veldwachter
Galante dame als algemeen onderwerp
Portret toegeschreven aan Hartmann
Wild zwijn voor de jagende roker
Vervaarlijke kop van een stier
Portretpijp voorstellend Rembrandt
Naakte vrouw in bijzondere pose
Liefdespaar op een stoel
Erotisch getinte sigarenhouder
Naakte vrouw begluurd door faun
Napolitaanse rokende visser
Sigarenhouder als struisvogelkop