Amsterdam Pipe Museum
$('#mast1').cycle({
			delay: 2000,
			speed: 2000
		});
$('#mast4').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 3000
		});
$('#mast7').cycle({
			delay: 0,
			speed: 2000
		});
$('#mast10').cycle({
			delay: 0,
			speed: 4000
		});
home > thema's > vincent van gogh

Vincent schildert zichzelf met pijp

De mondaine bruyèrepijp

In dezelfde periode dat de kersenhouten pijp populair wordt, komt ook de pijp van heidewortel in omloop. Het gaat om een manshoge heidestruik die langs de Middellandse zee in het wild groeit en in Frankrijk bekend staat als bruyère. De wortel van deze plant is nagenoeg onbrandbaar. De struik wordt gerooid waarna de wortelstronk wordt uitgegraven. Deze knolvormige wortel wordt in blokjes gezaagd waaruit met een mechanische boor en frees een pijpenkop kan worden gedraaid. Een hard rubberen of hoornen mondstuk completeert het geheel tot een bruikbare tabakspijp.

Ook Vincent van Gogh gaat over op deze veel luxere bruyèrepijp. We zien dat op de zelfportretten vanaf 1887 (afb. 36). De kop en steel van de pijp lijkt soms een geheel maar dat is niet het geval. De pijpenkoppen hebben een korte steelaanzet die wordt gemonteerd met een separaat mondstuk van gevulkaniseerd rubber of buffelhoorn (afb. 37). Soms wordt bij de montage ook een busje gebruikt, dat voor meer stevigheid zorgt. Bij het gemelde portret is nog een ander detail zichtbaar, namelijk een vonkenvanger waarmee de pijpenkop is afgedekt.

Met deze pijp was Vincent bij de tijd, modieus en onderscheidde zich van veel rokers die zich een dergelijke tabakspijp niet konden permitteren. Van een kunstschilder kunnen we verwachten dat hij aandacht besteedde aan zijn rookattribuut want het was eigen aan kunstenaars dat zij zich met hun rookgerei onderscheidden. In die zin is Vincent niet anders dan zijn kunstbroeders al was het voor hem geen nadoen want zijn passie voor het pijproken is bekend.

Bij zijn laatste zelfportret heeft Vincent zijn baard afgeschoren en daardoor lijkt hij direct een stuk ouder (afb. 38). Dit meest recente portret is vooral beroemd omdat hij zichzelf afbeeldt met de bandage over zijn afgesneden oor, een gevolg van een ruzie met zijn vriend en collega Paul Gauguin in oktober 1888. Overigens dateert het portret uit het begin 1889 toen hij nog in het verband liep. Ondanks zijn verwonding rookt Vincent zijn pijp lustig door. Hier zien we de meest duidelijke bruyèrepijp, waarbij zelfs de houtnerfstructuur van de pijpenkop te zien is. Een mooi geprofileerd metalen busje verstevigt de steel waar die overgaat in het zwarte rubber, of zoals de Fransen zeggen caoutchouc mondstuk. Dat pijpmodel is favoriet in de jaren 1880, maar het terugvinden ervan geeft wat problemen. Het hierbij afgebeelde exemplaar is qua model gelijk, maar heeft niet het metalen busje (afb. 39).

1

Afbeeldingen 1 / 4

Afb. 36 Zelfportret met bruyèrepijp
Afb. 37 Bruyère pijp met hoorn roer
Afb. 38 Zelfportret met bruyèrepijp
Afb. 38 Bruyèrepijp lichtgebogen