Amsterdam Pipe Museum
$('#mast1').cycle({
			delay: 0,
			speed: 2000
		});
$('#mast4').cycle({
			delay: 2000,
			speed: 3000
		});
$('#mast7').cycle({
			delay: 0,
			speed: 4000
		});
$('#mast10').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 3000
		});
home > thema's > vincent van gogh

De pijp in Vincents werk

Portret van dokter Gachet

Een jaar later is broer Theo van Gogh ook verguld van de ets die Vincent maakte met het portret van dokter Gachet met pijp (afb. 24). Het is een ets met een zeer indringend portret van de arts die de beschouwer aankijkt. Theo bejubelt dit portret vanuit Parijs (brief 890, juni 1890):

Ik moet je nog iets zeggen over je ets: ik houd erg van deze tekening; Bock vond hem ook goed.

Vincent had een proefdruk van ditzelfde portret aan zijn vriend Paul Gauguin gestuurd, die wat later vanuit Le Pouldu terugschrijft dat ook hij blij is met de ets. (brief 892, juni 1890, vertaald)

Mijn beste Vincent, terugkomend van een klein reisje vond ik je brief en proefdruk van de ets.

De dokter die de beschouwer zo indringend aankijkt, rookt een kleipijp met een zogenaamde manchet. De pijpenkop heeft een korte steel eindigend in een stevige manchet (afb. 25). Daarin werd een steel van bamboe, hout of riet gestoken. Het is een eenvoudige pijp, eigenlijk te simpel voor een arts. Anderzijds was het wel de soort pijp die al decennia zeer geliefd was in Frankrijk. De Franse pijpenfabrieken hebben miljoenen van deze manchetpijpen gefabriceerd en verkocht, in de meest uiteenlopende modellen. Naast koppen soms ook met portretten waren de meeste exemplaren natuurlijk gewoon onversierd, zoals bij Dr. Gachet. De tweetonige ets maakt het onmogelijk de kleur van de pijp te zien. Manchetkoppen werden in die tijd niet alleen in witte klei geleverd, ook rode en zwartgebakken uitvoeringen waren geliefd. Over het algemeen geldt dat meer zuidelijk in Frankrijk vaker rode, bruine of zwarte koppen werden gerookt.

Een ander portret door Vincent van Gogh toont een man met pijp (afb. 26). Hier is weer niet duidelijk wat voor soort tabakspijp precies is afgebeeld. Het lijkt eerder een pijp van meerschuim dan van klei en duidelijk is te zien dat op de pijpenkop een vonkenvanger geplaatst is, een kapje om te voorkomen dat vonken uit de pijpen kop zouden vallen en schroeigaatjes in de kleding geven. Verhouding tussen pijpenkop en steel maken dat het hier mogelijk een meerschuim pijp betreft, gemonteerd aan een dunne steel van eendenbeen (afb. 27). Een kortstondige mode uit die jaren onder de meer artistieke rokers.

1

Afbeeldingen 1 / 4

Afb. 24 Portret Dokter Gachet
Afb. 25 Rode kleipijp met rietsteel
Afb. 26 Portret van man met pijp
Afb. 27 Meerschuim pijp insteekroer