Amsterdam Pipe Museum
$('#mast1').cycle({
			delay: 2000,
			speed: 3000
		});
$('#mast4').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 2000
		});
$('#mast7').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 2000
		});
$('#mast10').cycle({
			delay: 0,
			speed: 4000
		});
home > thema's > vincent van gogh

De pijp in Vincents werk

De stoel van Vincent

Een van de beroemdste schilderijen van Vincent van Gogh is zijn stoel met pijp. Hij maakte dit werk als tegenhanger van een schilderij van de stoel van collega-kunstenaar Paul Gauguin voor wie hij in het bekende, zogenaamde gele huis een logeerkamer had ingericht (afb. 17). Gauguin had overigens een vrij luxe stoel in gebruik met armleuningen, geplaatst op een warm wollen kleed. Op de zitting staat een blaker met een brandende kaars. Voor zijn eigen stoel kiest Van Gogh een eenvoudige sportenstoel op een simpele tegelvloer (afb. 18). Bijna vanzelfsprekend, maar ook wel om het statusverschil met zijn vriend Gauguin te laten zien, schildert Vincent op de stoelzitting een tabakspijp en een papiertje met tabak als een ministilleven.

Vincent beschrijft het schilderij aan Theo (brief 736, januari 1889) wanneer hij net ontslagen is uit het ziekenhuis in Arles na het incident met zijn afgesneden oor:

Ik werkte vandaag nog aan een pendant - van het stoeltje van Gauguin, mijn eigen lege stoel, een blank houten stoel met een pijp en pakje tabak.

Enige tijd later bevestigt Theo vanuit Parijs dat hij een serie schilderijen van Vincent, waaronder de stoel met pijp, heeft ontvangen. De laatste bevalt hem zeer goed en dat schrijft Theo ook vanuit Parijs (brief 774, mei 1889):

Enkele dagen geleden ontving ik je belangrijke zending, waaronder geweldige dingen. Alles is goed en onbeschadigd overgekomen. Het portret van Roulin, de sterrennacht, de zonnebloemen en de stoel met pijp en tabak vind ik tot nog toe het beste.

Ook nu nog is de stoel van Van Gogh een van zijn meest geliefde werken. Naast de artistieke kwaliteit is dit schilderij een fraaie illustratie dat Vincent de liefde voor pijp en tabak koesterde. In Arles geschilderd is het niet verwonderlijk dat de tabakspijp geen Hollandse kleipijp meer is. Die werd verruild voor een meer mondaine Franse kleipijp met een wijdere ketel en een kortere, licht gebogen steel. Rondom de kop is de pijp met pareltjes emailwerk versierd, een kenmerk van de Franse pijpenmakerijen uit die tijd. Wanneer de pijp door het roken donkerder kleurde, staken die puntjes als een soort mille-point email vrolijk tegen de ondergrond af. Hoezeer die pijpen een verbruiksartikel waren bewijst het feit dat een soortgelijk exemplaar nog niet teruggewonden is. Vandaar dat hier twee exemplaren getoond worden. Het eerste voorbeeld laat het model van een dergelijke kleipijp zien, echter met een versiering in reliëf die overigens wel met emailverf gehoogd is (afb. 19). De tweede pijp heeft een ander model maar laat dezelfde witte emailstippen zien die krachtig tegen de donkergetinte ondergrond afsteken (afb. 20) zoals op het geschilderde stoeltje te zien is.

Op Vincentˈs stilleven met strohoed (afb. 21) beeldt hij opnieuw een korte kleipijp af die wel als exacte kopie is teruggevonden (afb. 22). Dit elegante kleipijpje met een vloeiende lijn van ketelopening tot mondstuk, is met een calciné-lak bedekt. Deze gele lak laat de pijp van afstand lijken op gerookt meerschuim, dat een prachtige gele glans heeft maar veel duurder is als materiaal. Vandaar dat deze soort tabakspijpen in de veel goedkopere klei werden nagebootst.

Nog op een ander stilleven komt een tabakspijp voor (afb. 23). Opnieuw is het een korte pijp, nu voorzien van een separaat mondstuk. Jarenlang roken maakte dat de pijp donkerbruin doortrokken is geraakt. Helaas kunnen we ook van deze pijp geen exacte tegenhanger vinden. Wel een bewijs hoe weinig gebruiksartikelen van weleer bewaard zijn gebleven.

1

Afbeeldingen 1 / 7

Afb. 17 De stoel van Paul Gauguin
Afb. 18 De stoel van Vincent
Afb. 19 Franse kleipijp
Afb. 20 Kleipijp met wit email
Afb. 21 Stilleven met pijp
Afb. 22 Kleipijp met calcinélak
Afb. 23 Stilleven met pijp