Amsterdam Pipe Museum
$('#mast1').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 3000
		});
$('#mast4').cycle({
			delay: 2000,
			speed: 2000
		});
$('#mast7').cycle({
			delay: 2000,
			speed: 3000
		});
$('#mast10').cycle({
			delay: 2000,
			speed: 4000
		});
home > thema's > hoogtepunten uit het amsterdam pipe museum

Europese houten pijpen

Even curieus als verdienstelijk

Bij sommige pijpen verliest de maker het gebruiksdoel uit het oog en is nog louter met de vormgeving bezig. Dat lijkt het geval met deze houten pijp waarvan de pijpenkop de vorm van een zittende uil heeft en de vochtzak een andere vogel voorstelt. Voor wie niet van decoreren en figureren houdt is dit een gruwel. Wie echter zelf wel eens uit hout een figuurtje heeft gestoken realiseert zich hoeveel vakmanschap er achter deze pijp steekt en hoe origineel de vormgeving is.

Nemen we de pijpenkop: deze volgt het voor die periode gebruikelijke ovale ketelmodel en is voorzien van een deksel zoals in die tijd bij de meeste Duitse pijpen gebruikelijk is. Echter, de vormgeving tot zittende uil is wel heel knap gedaan want het dier straalt de rust en waardigheid uit die bij een uil hoort. Het patroon van de veertjes is met de grootste zorg tot in de details uitgesneden. Heel toepasselijk zijn de luchtgaten voor het deksel vrij onopvallend in de snavel van het dier aangebracht. Door glazen ogen toe te voegen ontstond de sympathieke uitstraling van een speelgoedbeestje.

Overigens is deze pijpenkop alleszins functioneel. De prachtige fijne houtsoort is aan de binnenzijde gedubbeld met een plaatijzeren mantel om dit tegen inbrand te behoeden. De Duitse pijpenmakers plegen dat al vanaf de zeventiende eeuw te doen. Bovendien zijn de boringen naar de steel en door de vochtzak optimaal zodat de pijp garant staat voor een goede trek.

De vochtzak zelf, eveneens een standaard artikel bij de Duitse Gesteckpijp, is hier wat minder natuurlijk vormgegeven. De decoratie volgt de gebruikelijke zakvorm waardoor de vogel met zijn lange nek een wat gekunstelde houding heeft gekregen. Poogde de maker hiermee te uiten dat het dier in de klauwen van de uil terecht was gekomen of zag hij geen betere oplossing voor de vormgeving? Ook hier zijn weer de bekende glazen ogen toegevoegd die sprekender werden geacht dan in het hout pupillen in te boren.

Gelukkig bleef de pijp compleet met zijn oorspronkelijke montage van steel en mondstuk bewaard. Hier zien we hoe sterk van een totaalkunstwerk sprake is. De materialen van de steel en ook de bewerking ervan sluiten naadloos aan bij de pijpenkop. Bovendien is de afwisseling van het bruine hout en het groenige buffelhoorn zeer gepast. In het hout toont de steel een soort spijkerkoppen motief, een ritmisch patroon van ruitvormen. Het hoornwerk dat mogelijk door een bevriende hoornwerker werd gemaakt, vertoont eenzelfde ritme maar bestaat eerder uit facetten die in scherpe punten eindigen. Kleur en materiaaltextuur zorgen zowel voor een grote eenheid als een aantrekkelijk contrast.

Wie vertrouwd is met de vormgeving van de Duitse pijp ziet dat de maker met dit product een prachtig uitgebalanceerde pijp tot stand heeft gebracht. Het is op en top een Duitse Gesteckpijp geworden, maar van een artistiek hoog niveau en met een amusante voorstelling. Wat helaas moet ontbreken bij de bespreking van deze pijp is de exacte herkomst. Hoe Duits ook van origine, over de streek van ontstaan is geen duidelijkheid evenmin als over de datering. De pijp doet vermoedelijk recenter aan dan deze is. Waarschijnlijk ligt de ontstaansdatum tussen 1860 en 1890.

Amsterdam, collectie Amsterdam Pipe Museum APM 19.837

hoogtepunten

voorhistorisch

archeologisch

pijpen van klei

keramische rookpijpen

porselein als materiaal

het magische meerschuim

europese houten pijpen

andere europese pijpen

pijpen uit noord- en zuid-amerika

pijpen uit afrika

pijpen uit azië

pijpenmakersgereedschap

tabacologische voorwerpen

curiosa en varia

1

Afbeeldingen 1 / 6

De tabakspijp met uil en vogel
Detail van de pijpenkop in vochtzak
De pijpenkop van de voorkant
De uil nu van driekwart gezien
De zak in de vorm van een vogel
Detail van de steelachterzijde