Amsterdam Pipe Museum
$('#mast1').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 3000
		});
$('#mast4').cycle({
			delay: 2000,
			speed: 3000
		});
$('#mast7').cycle({
			delay: 2000,
			speed: 4000
		});
$('#mast10').cycle({
			delay: 0,
			speed: 3000
		});
home > thema's > hoogtepunten uit het amsterdam pipe museum

Curiosa en varia

Zelfportret van een rokende dame

In de tabaksliteratuur is het zelfportret van madame Vigée Le Brun wel de meest gepubliceerde rokersuitbeelding. Haar majestueuze verschijning, gedecolleteerd en met baret met veer op het hoofd, maakt op iedereen direct indruk. Daarnaast is het een schilderij met een ongewoon thema: een rokende vrouw die ons vanachter haar pijpenlade geheimzinnig toelacht, een kleipijp in de opgeheven rechterhand. In de periode van ontstaan, zo tussen 1820 en 1840, was het pijproken voor vrouwen not done.

Niet verwonderlijk dus dat talloze publicisten dit portret verkozen om het pijproken in breder perspectief te tonen. Alfred Dunhill was in 1924 de eerste die het schilderij in kleur in zijn standaardwerk afbeeldde. De verspreiding van zijn boek maakte het portret vervolgens wereldwijd bekend. Count Corti nam de illustratie enkele jaren later over en zo raakte de prent ook in het Duitstalige gebied verspreid. Daarna deed het veelvuldig kopiëren van auteur op auteur zijn werk. Niet verwonderlijk dus dat toen in Wenen in 1992 het vijfde eeuwfeest van de tabak gevierd werd dit portret centraal op de tentoonstelling hing.

Voor wie het roken nader wil illustreren is dit schilderij inderdaad bij uitstek geschikt. Voor de elegante vrouw gekleed naar de Schotse mode en voorzien van een broze kleipijp staat een blad met twee vakken waarop allerhande rookgerei ligt. We zien drie korte kleipijpen, een pijpenstopper met een oog, een brandende lont, een asbakje en nog een ander bakje. Achter de pijpenbak ontwaren we nog twee glaasjes.

De schilderes Elisabeth-Marie Vigée Le Brun luisterde naar de roepnaam Louise maar stond in Frankrijk vooral bekend als Madame Le Brun. Zij werd in 1755 geboren en heeft heel haar leven als portrettiste gewerkt. Zij liet een geweldig oeuvre na van honderden portretten van vorstelijke en adellijke personen uit vrijwel heel Europa. In Frankrijk was zij schilderes van Marie-Antoinette en verkeerde daardoor in de allerhoogste kringen. Vanzelfsprekend reisde zij veel en bezocht talloze buitenlandse hoven waar zij een oneindige reeks hooggeplaatsten portretteerde. Naast portretten van anderen maakte Madame Le Brun ook verschillende zelfportretten waarvan deze de meest opvallende is.

Hoe Alfred Dunhill dit opmerkelijke portret verwierf is onduidelijk. Wel dat het al voor 1924 in zijn bezit was. In de jaren na 1950 hing dit schilderij in de vergaderkamer van de firma Dunhill in Jermyn street in Londen. Het verhaal gaat dat in die periode het schilderij zou zijn veranderd. De gedecolleteerd afgebeelde vrouw zou Mary Dunhill, een van de nazaten van Alfred Dunhill en member of the board, gestoord hebben. Op haar verzoek zou de choquerende naakte boezem zijn gecamoufleerd met een voile met enkele strikken. De werkelijkheid is minder puriteins en minder Engels. Toen in 1940 Londen werd gebombardeerd, werd ook de zaak van Alfred Dunhill gedeeltelijk verwoest. Nadien moest het portret gerestaureerd worden en kwam met enkele bijschilderingen fris van kleur van de restaurator vandaan. De opgefriste aanblik was reden tot een nieuw oordeel. Inmiddels hebben de jarenlange vergaderingen in wolken van tabaksrook het schilderij het oorspronkelijke vergeelde karakter weer teruggegeven. In die staat hangt het nu in het Amsterdam Pipe Museum.

Amsterdam, collectie Amsterdam Pipe Museum APM 18.079

hoogtepunten

voorhistorisch

archeologisch

pijpen van klei

keramische rookpijpen

porselein als materiaal

het magische meerschuim

europese houten pijpen

andere europese pijpen

pijpen uit noord- en zuid-amerika

pijpen uit afrika

pijpen uit azië

pijpenmakersgereedschap

tabacologische voorwerpen

curiosa en varia

1

Afbeeldingen 1 / 6

Het beroemde portret van Le Brun
Zelfportret zonder lijst
Gelaat van de kunstenares
De kleipijp gratieus in de hand
Een vuurtje voor de pijp
De pijpenlade met toebehoren