Amsterdam Pipe Museum
$('#mast1').cycle({
			delay: 0,
			speed: 3000
		});
$('#mast4').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 2000
		});
$('#mast7').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 3000
		});
$('#mast10').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 2000
		});
home > thema's > hoogtepunten uit het amsterdam pipe museum

Pijpenmakersgereedschap

Merkplaat van allure

Onder de Goudse pijpenmakers was het in de achttiende eeuw mode om wanneer zij hun pijpen ter markt brachten, deze te voorzien van een merkpapier of velletje. Zo'n velletje bestond uit een lange smalle strook papier waarop centraal het merk van de fabrikant stond gedrukt, vaak voorzien van een toepasselijke omlijsting. De strook werd om de pijpenben of ton geplakt en diende als verzegeling van de waar. Tevens was het mogelijk hierop een adres te schrijven wanneer de pijpen verzonden werden.

Al in de eerste helft van de achttiende eeuw ontstaan prachtige merkomlijstingen voorzien van de naam van de leverancier, het wapen van Gouda geflankeerd door bosjes pijpen en aanvullend lofwerk. De meeste pijpenmakers gebruikten een standaard merkvignet. Een heel toepasselijke voorstelling en uitzonderlijk van vormgeving is die van het hierbij afgebeelde drukblok. Zij toont twee pijpendragers die met een ton en een mand tussen draagbomen op een keien straatje lopen. Een springend hondje loopt met hen mee. Het is een dagelijks tafereeltje uit het leven in de stad Gouda, toen er nog zo'n vierhonderd zelfstandige pijpenmakerswerkplaatsen waren. Boven de voorstelling is een ovaal schild te zien waarin het pijpenmakesmerk A gekroond is aangebracht. Dit wordt omgeven door een lint met de naam van de maker. Daar weer boven is het Goudse wapenschild te zien, geflankeerd door bosjes pijpen en de tekst "PER ASPERA ADASTRA". Bovenlangs loopt als afsluiting een golvend tekstlint waarop "OPREGTE GOUDZE PYPE VAN DE GEKR. A".

Deze prachtige drukplaat is gemaakt van gewalst messing, waarin eerst de contouren van de voorstelling zijn uitgezaagd. Vervolgens is de voorstelling met de burijn nauwgezet maar zeer trefzeker uitgestoken. Dat moet tussen 1735 en 1745 hebben plaatsgevonden. Graveur is Dillis van Oyen, op dat moment de meest begaafde zilversmid in Gouda. Overigens is de afbeelding geen bedenksel van dat moment maar deze werd overgenomen van de zilveren begrafenisschilden die de Goudse pijpenmakers enkele jaren eerder bij een Rotterdamse zilversmid hadden laten graveren.

Dergelijke merkplaten zoals zij werden genoemd waren tamelijk kostbaar. Zij symboliseerden de handelswaarde van het pijpenmerk en het laten graveren was bepaald niet goedkoop. Daarom gebruikten de meeste fabrikanten een drukblok van hout. Niet verwonderlijk dus dat als het merk op een nieuwe eigenaar overging, de plaat werd mee verkocht en de tekst werd aangepast. Dat is ook hier gebeurd en zelfs meerdere malen. Uiteindelijk is met roodkoper de hele merkinzet vervangen. Die verandering gebeurde tussen 1795 en 1820 toen de laatste eigenaar Cornelis Brem de plaat gebruikte. Deze merkplaat is overigens niet de enige die over een periode van bijna een eeuw in gebruik bleef. De Goudse nijverheid was traditioneel ingesteld en veel gewoontes bleven generaties lang van kracht, wonderlijk genoeg ook die van de advertentie van het pijpenmerk.

Literatuur: D.H. Duco, Merken en merkenrecht van de pijpenmakers in Gouda, Amsterdam, 2003

Amsterdam, collectie Amsterdam Pipe Museum APM 2.047

hoogtepunten

voorhistorisch

archeologisch

pijpen van klei

keramische rookpijpen

porselein als materiaal

het magische meerschuim

europese houten pijpen

andere europese pijpen

pijpen uit noord- en zuid-amerika

pijpen uit afrika

pijpen uit azië

pijpenmakersgereedschap

tabacologische voorwerpen

curiosa en varia

1

Afbeeldingen 1 / 2

De messing plaat met koperen inzet
De plaat nu spiegebeeldig