Amsterdam Pipe Museum
$('#mast1').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 3000
		});
$('#mast4').cycle({
			delay: 2000,
			speed: 2000
		});
$('#mast7').cycle({
			delay: 2000,
			speed: 4000
		});
$('#mast10').cycle({
			delay: 2000,
			speed: 2000
		});
home > thema's > hoogtepunten uit het amsterdam pipe museum

Pijpenmakersgereedschap

De agaatsteen als kwaliteitssymbool

Weinig gereedschappen hebben een verbijsterende esthetische waarde. Logisch want zij zijn niet voor de sier gemaakt maar voor het nut. Deze agaatsteen vormt daarop een uitzondering. Zij werd in Gouda gebruikt voor het gladmaken van de pijpen. Het zogenaamde glazen van pijpen was al door de eerste generatie pijpenmakers bedacht en dateert al van voor het jaar 1600. In Gouda ontwikkelde dat gebruik zich tot op het hoogste niveau. De glaassteen werd het symbool van de mooiste en duurste pijp, de zogenaamde porceleijne kwaliteit.

Het glaaswerk werd door vrouwen verricht, die overigens meestal op leeftijd waren want het glazen was geen zwaar werk maar moest juist heel behoedzaam gebeuren. Deze zogeheten glaasters streken met de agaatsteen langs de leerdroge klei en dwongen daarmee de kleiplaatjes in één richting. Nadat de pijp was gebakken ontstond een prachtige glans. Soms werd die glans nog versterkt door het product met een beetje witte was na te wrijven.

In de pijpenmakerij werden de agaatstenen op naam uitgegeven. Een glaaster tekende voor ontvangst en de fabrikant wist precies hoeveel stenen er op zijn winkel in omloop waren. De aanschafprijs was hoog, zij waren het duurste stukje handgereedschap. De zorg om de stenen was dus gegrond. Of men overigens van glaassteen sprak om de werknemers in het ongewisse te houden over de kostbaarheid van de steen, is echter sterk de vraag.

Wat het hierbij afgebeelde stuk gereedschap nu zo bijzonder maakt is de prachtige gelaagdheid die haaks op de steen staat en zo een aantrekkelijk strepenpatroon laat zien. Verder is het gedraaide heft opvallend, dat niet van hout is gemaakt maar van been. Doorgaans worden troebele stenen gebruikt, het ging uiteindelijk om het gebruik en niet om de sier. De handvatten waren van gewoon hout en eenvoudig afgerond. Met behulp van een messing of ijzeren busje werd de steen aan het handvat gezet. Wat heeft de maker bezield om hiervan af te wijken en zo'n luxe stuk gereedschap te maken?

Door zijn zorgvuldige uitvoering wekt dit stuk gereedschap alleszins de indruk bedoeld te zijn om te worden tentoongesteld. Dat is heel goed mogelijk. Vanaf het begin van de negentiende eeuw exposeerden de Goudse pijpenmakers op nationale en zelfs internationale tentoonstellingen. Naast hun product werd ook het gereedschap uitgestald om de bezoekers te laten zien hoe de fabricage van pijpen in zijn werk ging. Deze steen zou heel goed voor zo'n presentatie gemaakt kunnen zijn. Ook het feit dat de slijtage minimaal is wijst daarop.

Amsterdam, collectie Amsterdam Pipe Museum APM 5.261

hoogtepunten

voorhistorisch

archeologisch

pijpen van klei

keramische rookpijpen

porselein als materiaal

het magische meerschuim

europese houten pijpen

andere europese pijpen

pijpen uit noord- en zuid-amerika

pijpen uit afrika

pijpen uit azië

pijpenmakersgereedschap

tabacologische voorwerpen

curiosa en varia

1

Afbeeldingen 1 / 3

Het benen heft met gelaagde steen
Het gereedschap van een andere hoek
De prachtig gelaagde steen