Amsterdam Pipe Museum
$('#mast1').cycle({
			delay: 0,
			speed: 2000
		});
$('#mast4').cycle({
			delay: 0,
			speed: 3000
		});
$('#mast7').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 2000
		});
$('#mast10').cycle({
			delay: 2000,
			speed: 3000
		});
home > thema's > hoogtepunten uit het amsterdam pipe museum

Pijpen uit Afrika

Kralenvlechtwerk uit Kameroen

Als de zegswijze groot is mooi en veel is lekker opgaat dan geldt dat zeker voor deze uitzonderlijke Afrikaanse tabakspijp. Met zijn lengte van bijna twee meter en zijn ketelhoogte van zo'n dertig centimeter is er zeker sprake van groot en met de bijzondere steel met uitgebreid kralenvlechtwerk met duizenden kralen is ook absoluut van veel sprake. In Kameroen is de tabakspijp naast een geliefd rookinstrument ook een statusobject. La pipe du chef is de grote tot zeer grote pijp, die niet zozeer bedoeld is om te worden gerookt, maar als een showstuk een duidelijke statusfunctie heeft. Zo'n pijp is het hierbij afgebeelde exemplaar.

De aardewerken pijpenkop heeft een hoog, vrij nauw model en is licht conisch. De onderzijde is vlak met een lekgat, want de tabak die er gerookt wordt heeft een hoge vochtigheid. Traditiegetrouw worden de pijpen kunstig versierd veelal met een geometrisch repeterend patroon met een hoge symboolwaarde. Zo toont de ketel een ingesneden paneel met gestileerde spinnen met ruitvormige restruimte die als een diamantkop naar vier zijden gearceerd is. De rand rond de ketelopening is versierd met geprononceerde leeuwennagels, die de ketelopening als een krans omsluiten. Tenslotte is de ketelbasis verzwaard met vier gestileerde spinnen. Ook de opgaande steelaanzet is gedecoreerd en wel met drie geometrische partijen. De onderste is verzwaard met een ovaal geruwd stuk, de middelste gelinieerd en de smalle bovenrand heeft vijf concentrische ingesnoerde ringen.

Dergelijke pijpenkoppen werden indertijd in serie gemaakt en zijn niet uit zachte klei opgebouwd en geboetseerd maar uit een blok leerdroge klei gesneden. Vandaar dat de motieven een specifieke vormgeving hebben. Op de plaatsen waar het mes waarmee de decoratie werd gesneden eindigde, zijn soms braamranden te zien.

De pijp is voorzien van een oorspronkelijk houten roer met een ongelooflijk arbeidsintensieve decoratie. Om de steel is namelijk een prachtig en kleurig geometrisch vlechtwerk van glaskralen aangebracht. Deze decoratie is opgebouwd uit afwisselende banen met driehoeken en in elkaar vallende ruiten. Het repeterende patroon loopt van eenvoudig en expliciet naar verfijnder en meer gecompliceerd. Omdat de steel naar het mondstuk toe dunner wordt en de decoratie ingewikkelder, wordt een heel bijzonder effect bereikt. Hoe arbeidsintensief dit werk is geweest, blijkt wel uit het feit dat ongeveer 27.600 kralen zijn gebruikt!

Een los mondstuk van gegoten brons is met zijn licht tapse vorm over het eind van het houten roer geschoven. De aanzet vertoont een onopvallende parelrand en bij het steeleind is een schijfvorm aangebracht. Hoewel het geen erg opvallend onderdeel is, contrasteert het brons prachtig met de glanzende kralen en de matte, donkere ketel.

Dergelijke grootse pijpen werden niet gerookt, maar deden dienst als relatiegeschenk aan een hooggeplaatste persoon. Bij officiële gelegenheden werden ze rondgedragen en moesten de status van de bezitter onderstrepen. Wie deze pijp ooit in eigendom heeft gehad is onduidelijk. Na omzwervingen dook dit exemplaar in 1988 in Madrid op en werd daar bij veiling verkocht, samen met vier andere koningspijpen. Sindsdien domineert deze pijp de uitgebreide collectie Kameroen pijpen in het Amsterdam Pipe Museum.

Literatuur: Don Duco, Rookgerei vol van symboliek, tabakspijpen uit de Graslanden van Kameroen, Amsterdam, 1999

Amsterdam, collectie Amsterdam Pipe Museum APM 15.885

hoogtepunten

voorhistorisch

archeologisch

pijpen van klei

keramische rookpijpen

porselein als materiaal

het magische meerschuim

europese houten pijpen

andere europese pijpen

pijpen uit noord- en zuid-amerika

pijpen uit afrika

pijpen uit azië

pijpenmakersgereedschap

tabacologische voorwerpen

curiosa en varia

1

Afbeeldingen 1 / 7

De hoge pijpenkop met kralensteel
Pijpenkop van voren gezien
Gestileerde spinnen als hoofdmotief
Ketelopening met leeuwennagels
Het kralenvlechtwerk van de steel
Vlechtwerk in andere motieven
Mondstuk met messing huls