Amsterdam Pipe Museum
$('#mast1').cycle({
			delay: 2000,
			speed: 2000
		});
$('#mast4').cycle({
			delay: 0,
			speed: 2000
		});
$('#mast7').cycle({
			delay: 2000,
			speed: 4000
		});
$('#mast10').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 2000
		});
home > museum > hoogtepunten uit het amsterdam pipe museum

Pijpen uit Noord- en Zuid-Amerika

De Indiaanse tomahawk

Een Indianenpijp die zeer tot verbeelding spreekt is de tomahawk. Hoewel het voorwerp er als een bijl uitziet, is dat het niet. Het gaat om een tabakspijp al wordt deze met een bijl gecombineerd. Wonderlijk is dat deze zo kenmerkende Indiaanse pijp geen Indianen vinding is maar door de Europeanen is bedacht om de ruilhandel met de Noord-Amerikaanse Indianen te stimuleren. Al snel wordt de tomahawk een prestige item: iedere zichzelf respecterende Indiaan had er een. Niet verwonderlijk dat deze pijpen door de stamhoofden als het ultieme statusobject werden gebruikt. Wanneer we negentiende eeuwse Indianenportretten zien, wordt de tomahawk vaak als symbool van macht gedragen, zoals een koning zijn regalia.

De combinatie pijpenkop en bijl blijft wonderlijk, maar we moeten de bijlfunctie niet al te serieus nemen. Zeker niet wanneer de pijp van messing is gemaakt of van een zachte steensoort. De beste tomahawks worden echter uit ijzer gesmeed of zijn van messing gegoten, ook komen combinaties van beide materialen voor. De decoratie beperkt zich doorgaans tot het blad van de bijl. Dikwijls worden daarin motieven uitgesneden zoals een hart of een ster. In ons geval is hier een schuinsgeplaatst hart te zien, omgeven door een krans van stippen. Ook wordt het metaal wel gegraveerd of voorzien van inleg in zilver.

De steel van de tomahawk is van hardhout gemaakt en over de volle lengte doorboord. De verbinding van deze steel naar de pijpenkop wordt gemaakt door een verticaal kanaal in te boren. Het eindstuk wordt vervolgens met een houten plug of een metalen pin dichtgezet. Door die pin te verwijderen kan de pijp beter worden schoongemaakt. Om bij het roken geen valse trek te krijgen, wordt tussen de bijl en de steel een reepje leer geplaatst. De steel zelf is vaak versierd met ingeslagen messing nagels, hier bijvoorbeeld in eenvoudige rechthoeken geplaatst. Een doorboring dwars door de steel bij het steeleind dient om een versiering aan te hangen, van stof, leer of vaker van enkele veren. Bij de oudere exemplaren zoals deze tomahawk is die versiering reeds lang geleden verloren gegaan.

De oudste tomahawks zijn door de Engelsen, de Fransen en de Canadezen gemaakt. Later gebeurde dat vooral in de Amerikaanse kolonies zelf. Stamhoofden konden in het bezit van een tomahawk komen door huiden of andere goederen te ruilen. Het verhaal gaat dat een tomahawk een tegenwaarde had van een stapel huiden zo hoog als de lengte van de steel.

Het hierbij afgebeelde exemplaar behoort tot het vroegere type en is een volledig functionerende pijp al zou deze in principe ook als slagwapen gebruikt kunnen worden. De pijpenkop aan de bovenzijde lijkt rond maar is licht vierzijdig en is met twee omgaande en een ingesnoerde band geprofileerd. De steel van de pijp heeft een ruitvormige doorsnede en is uiteraard volledig doorboord. Ook bij deze pijp ontbreekt het leertje tussen het metaal en het hout niet. Kortom een volwaardige pijp zij het dat de balans vanwege de aangesmede bijl niet al te best is. Voor een statusartikel neem je dat op de koop toe.

Amsterdam, collectie Amsterdam Pipe Museum APM 16.883

hoogtepunten

voorhistorisch

archeologisch

pijpen van klei

keramische rookpijpen

porselein als materiaal

het magische meerschuim

europese houten pijpen

andere europese pijpen

pijpen uit noord- en zuid-amerika

pijpen uit afrika

pijpen uit azië

pijpenmakersgereedschap

tabacologische voorwerpen

curiosa en varia

1

Afbeeldingen 1 / 5

De pijp die tevens strijdbijl is
De keerzijde van het object
De pijpenkop op de bijl gemonteerd
De pijpenkop gesmeed op de bijl
De pijp vanuit een andere hoek