Amsterdam Pipe Museum
$('#mast1').cycle({
			delay: 0,
			speed: 4000
		});
$('#mast4').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 3000
		});
$('#mast7').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 3000
		});
$('#mast10').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 3000
		});
home > museum > hoogtepunten uit het amsterdam pipe museum

Pijpen uit Noord- en Zuid-Amerika

Een buisvormige Indianenpijp

De hier afgebeelde pijp is primitief van vormgeving en afwerking, maar wel prachtig in zijn eenvoud. Het gaat om het meest voor de hand liggende pijpmodel: de buisvorm, onder vaklieden wel aangeduid als tubular. De pijp is ruim vijftien centimeter lang en is gemaakt van bruinzwarte steatiet met een lichte zweem van groen. Qua vorm is deze pijp overwegend conisch maar vernauwt zich aan beide einden zodat een lichte ovaalvorm is verkregen. Om de ketelopening is een onopvallende filtrand te zien, in vakkringen aangeduid met raised ring. Het steelgedeelte loopt toe en is afgerond. Rond dit steeleind is de rand wat oneffen en minder strak dan wenselijk. De pijp vertoont duidelijke gebruikssporen al is deze als archeologisch voorwerp prachtig gaaf teruggevonden.

Hoewel de buisvorm de indruk wekt op een primitieve draaibank te zijn gemaakt, is dat zeker niet het geval. In de vroege periode werkten de Indianen nog volledig uit de hand. Met een vuursteen aan een stokje als boor werd het voorwerp uitgehold. De steel is vanuit de ene zijde van de pijp ingeboord, uiteraard met een tamelijk dunne boor, daarna is de ketel vanaf de andere zijde gemaakt. Door het handmatig draaien van de boor is de schacht niet zuiver cilindrisch en recht geworden, maar vertoont ringen met een licht verloop. De buitenzijde lijkt eerder uit de hand tot de juiste vorm te zijn geschraapt en geslepen, de filtrand om de ketelopening incluis. Kortom, het gaat om een volledig handmatig gemaakt voorwerp.

Na het boren heeft men het de pijp nog uitvoerig nabewerkt. Inwendig is het ketelgedeelte overlangs verder uitgehold om de ringen van het boren kwijt te raken en de ketel ruimer te maken. Aan de buitenzijde is de pijp gladgeslepen al vertoont het oppervlak toch nog talloze kras- en slijpsporen die getuigen van het bewerken met primitief gereedschap. Blijkbaar kenmerkte een nieuwe pijp zich indertijd door een web van dergelijke slijpsporen. In de loop van het gebruik raakten deze krassen afgerond en sleten weg tot een mooier effen oppervlak ontstond, uiteraard met een warme patina van het veelvuldig hanteren. Inwendig bestaat de helft van de buislengte uit de ketel bestemd om met tabak te worden gevuld, deze is dus zo'n 7 centimeter diep. Het ketel- en steelgedeelte is aan de buitenzijde van de pijp niet afleesbaar.

De tubular diende een wijze van roken die eeuwenlang zo is beproefd. De pijp werd met verpulverde tabak gevuld en in een liggende houding gerookt. Bij de Indianenstammen is dat een gebruik geworden dat zelfs bijdraagt bij tot de ceremoniële waarde van het pijproken. Bij deze pijp hoort nog een extra onderdeel, dat begrijpelijkerwijs verloren is gedaan. Het is volstrekt onverwacht maar de Amerikaanse Indianen hebben deze kop op een holle stengel of op een vogelbot gemonteerd. Met behulp van bitumen werd de aansluiting tussen de twee delen luchtdicht gemaakt. Die montage is nu nog zichtbaar in het steelgedeelte waar ondanks de ouderdom nog sporen van lijmstof aanwezig zijn.

Het geven van een datering voor dit object is niet eenvoudig. De gebruiksperiode van dergelijke pijpen loopt van 500 voor Christus tot de vorige eeuwwisseling, want de tubular pijp is in veel Indianenculturen tot kort na het jaar 1900 in gebruik gebleven. Hier lijkt het niet om een echt vroeg exemplaar te gaan noch om een recent voorbeeld, maar eerder om een regulier product uit de tijd dat de vervaardigding al enigszins gestandaardiseerd plaatsvond. Veiligheidshalve is voor dit exemplaar een periodedatering tussen 500 en 1500 zeker, nader gepreciseerd waarschijnlijk tussen 800 en 1200.

Literatuur: Don Duco, Alfred Dunhill's fascinatie voor de tubular pipe, Amsterdam, 2007

Amsterdam, collectie Amsterdam Pipe Museum APM 18.084

hoogtepunten

voorhistorisch

archeologisch

pijpen van klei

keramische rookpijpen

porselein als materiaal

het magische meerschuim

europese houten pijpen

andere europese pijpen

pijpen uit noord- en zuid-amerika

pijpen uit afrika

pijpen uit azië

pijpenmakersgereedschap

tabacologische voorwerpen

curiosa en varia

1

Afbeeldingen 1 / 3

De prachtige tubular steatiet pijp
Dezelfde van de achterkant gezien
Aantekeningen over de vondstlocatie