Amsterdam Pipe Museum
$('#mast1').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 4000
		});
$('#mast4').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 2000
		});
$('#mast7').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 2000
		});
$('#mast10').cycle({
			delay: 2000,
			speed: 2000
		});
home > museum > hoogtepunten uit het amsterdam pipe museum

Andere Europese pijpen

Een kleipijp in ivoor vertaald

De Goudse pijp van gebakken klei is eeuwenlang een inspiratiebron voor pijpenmakers geweest. De hagelwitte kleur, het afgewogen ketelmodel en de ragfijne steel werden wereldwijd bewonderd. Helaas zijn er nauwelijks materialen te vinden die het mogelijk maken de uitstraling van de kleipijp te imiteren. De hierbij afgebeelde pijp verdient wat dat betreft een prijs. De pijp werd gemaakt door een ivoordraaier uit Dieppe naar het voorbeeld van een kleipijp.

Deze tabakspijp heeft een ketel die op de ovaalvorm geïnspireerd is, al is deze wat dikker en conischer. Onderaan is de bekende hiel aangebracht als markering naar de steelovergang. Dankzij de hiel kon de roker de pijp gemakkelijk in een pijpenrek weghangen. De onderzijde van de ketel is versierd met een baan ingesnoerde knorren, terwijl rond de buik in reliëf bloem- en bladerguirlandes in Lodewijk XVI-stijl zijn uitgesneden. Deze ranken hangen aan drie knoppen. Op de voorzijde van de ketel zien we een hartvormig schild, oorspronkelijk bedoeld voor het monogram van de roker of van de gulle schenker. Daarvan is het echter nooit gekomen. Rondom de ketelopening is een zilveren ring aangebracht die heel subtiel op de iets uitstaande rand met een parelfilet versierd is. Die ring diende ter versteviging van de pijp want ivoor loopt een groot risico tot barsten.

Opmerkelijk is de gedraaide steel van de pijp, die prachtige torderingen vertoont en die schitterend aansluit bij de uithollingen om de ketelbasis. De twee knopen als tussenstukken verbergen een schroeftap die het mogelijk maken de pijp in drie stukken uit elkaar te draaien. Dit werk is kenmerkend voor ivoordraaiers die geen moeite hadden om voorwerpen uit verschillende onderdelen op te bouwen en deze met schroeftappen hecht te verbinden. Het steeleind van de pijp wordt gevormd door een dun knopenroer met tien verdikkingen. De tand des tijds maakte dat de steel van de pijp geleidelijk een vage bocht ging vertonen. De spanning in het slagtandmateriaal werd de steel te groot en zorgde voor een lichte afwijking naar rechts. Een dergelijk euvel mogen we de maker na ruim tweehonderd jaar niet kwalijk nemen.

Voor wie zou de pijp gemaakt zijn? De exclusieve schepping van zeldzaam materiaal met zoveel uren handwerk gemaakt moet een kostbaar object geweest zijn. Waarschijnlijk was deze pijp bedoeld als vitrinestuk, te pronk gelegd om gasten te imponeren. De pijp misstaat niet in de traditie van de Kunstkammer, waar altijd verzamelingen exclusief ivoordraaiwerk aanwezig waren. Het is minder waarschijnlijk dat deze pijp als pipe du nouveau marié bedoeld is geweest. Het gebruik om een pijp aan de bruidegom aan te bieden was ook in Frankrijk bekend en het lijkt logisch dat daarvoor soms een speciale pijp wordt gemaakt. Dit exemplaar is echter van een te grote luxe voor het toch wel volkse bruiloftsfestijn.

Al met al is deze pijp een prachtige poging met het ene materiaal een voorwerp van een ander materiaal na te maken. Of het alternatieve ivoor technisch gezien geslaagd is, kun je je afvragen. Tandmateriaal is niet bijster geschikt om uit te roken: het absorbeert nauwelijks en is ook niet warmtebestendig. Bij een vurige roker zullen snel barsten in zijn pijp ontstaan. Mooi is het materiaal echter wel en vooral begeerlijk vanwege zijn zeldzaamheid. Pijpen van ivoor zijn dan ook meermalen gemaakt, maar het lijkt erop dat het steeds om eenlingen gaat. Hoe perfect de techniek van dit exemplaar ook is, van reguliere productie zal geen sprake zijn geweest. En dat was vast de bedoeling van de gefortuneerde opdrachtgever.

Amsterdam, collectie Amsterdam Pipe Museum APM 19.828

hoogtepunten

voorhistorisch

archeologisch

pijpen van klei

keramische rookpijpen

porselein als materiaal

het magische meerschuim

europese houten pijpen

andere europese pijpen

pijpen uit noord- en zuid-amerika

pijpen uit afrika

pijpen uit azië

pijpenmakersgereedschap

tabacologische voorwerpen

curiosa en varia

1

Afbeeldingen 1 / 3

De ivoren pijp in zijn volle lengte
Gesneden festoenen en knorren
Detail van de gladde cartouche