Amsterdam Pipe Museum
$('#mast1').cycle({
			delay: 0,
			speed: 2000
		});
$('#mast4').cycle({
			delay: 0,
			speed: 3000
		});
$('#mast7').cycle({
			delay: 0,
			speed: 2000
		});
$('#mast10').cycle({
			delay: 0,
			speed: 2000
		});
home > museum > hoogtepunten uit het amsterdam pipe museum

Andere Europese pijpen

Een tand als pijpenkop

Veel pijpen die we in de categorie overige materialen indelen zijn gemaakt als souvenir of bij wijze van speciale stukjes kunstnijverheid. Het gaat niet om serieproducten, maar om eenlingen met een hoog curiositeitsgehalte en vaak een ondergeschikte gebruikswaarde. Dat is ook het geval met deze pijpenkop die gemaakt is uit een potvistand. Veel snijwerk in tand en been werd in den vreemde gemaakt door West-Europese zeelieden. Zij hadden de tijd wanneer de schepen wekenlang stil lagen te wachten op een gunstige wind. In andere gevallen werd het exotische materiaal naar het thuisland gebracht en ontstond een nijverheid op kleine schaal, ook dan vaak in de havensteden. Van de meeste voorwerpen kunnen we nu niet meer vaststellen of het om producten uit den vreemde gaat of lokale huisvlijt; het werk van de geduldige dilettant blijft gelijk.

In ieder geval is de hierbij afgebeelde pijpenkop gesneden uit een potvistand en heeft daarvan ook de vorm behouden. Door eenvoudig het holle gedeelte van de tand uit te schrapen en het wortelgedeelte af te zagen ontstond de pijpenkop. Vervolgens is deze van een reliëfdecoratie voorzien die volledig rondom de ketel loopt. Iets links van de voorzijde zien we een dansende vrouw met ontbloot bovenlichaam geplaatst in een staand ovaal. Op de rechter zijde is een staande man met pijp afgebeeld tussen bladertakken. Twee voorstellingen die goed te plaatsen zijn in het zeemansmilieu. Langs de bovenrand heeft de maker een omgaande rank met blaadjes gesneden die eindigen in de vorm van dierenkopjes. Als opvulling was een ring met acanthusbladeren gepast. De onderkant van de pijpenkop, in feite de punt van de tand, is voorzien van knorren.

Als steelaanzet is op een derde van onder een gat in de ketel geboord. Hierin werd een roer van hout, been of een ander materiaal gestoken. De ketelopening is afgemonteerd met een vlak klepdekseltje eveneens van tandivoor. Ook dit werd versierd en wel heel toepasselijk met een staande roker met geweer aan een brede schouderband.

Wie de pijp gemaakt heeft zal wel nooit meer bekend worden, doch gezien de motieven is een maker van Duitse herkomst het meest waarschijnlijk. Mogelijk stamt de pijp uit Noord-Duitsland, waar vissersschepen in de noordelijke wateren gemakkelijk aan een potvistand konden komen, hetzij zelf geschoten of anders door ruil. De onderwerpskeuze van de voorstelling wijst eerder op vervaardiging tijdens een reis dan op huisvlijt in de thuishaven. Ook de periode van ontstaan is wat onduidelijk. Dat kan aan het eind van de achttiende eeuw zijn maar kan ook in de eerste helft van de negentiende eeuw hebben plaatsgevonden.

Jarenlang was deze pijpenkop de mascotte voor het Seita-museum in Parijs. Als bladwijzer, boekenlegger en ansichtkaart is dit object wereldwijd bekend geworden. Verder staat het ook afgebeeld in een half dozijn boeken. In 2009 kwam de collectie van dit Franse museum onder de hamer en ging dit voorwerp over naar het Pijpenkabinet in Amsterdam, nu bekend als Amsterdam Pipe Museum. Daar fungeert het object als een van de curieuze voorbeelden van pijpen uit bijzondere materialen.

Amsterdam, collectie Amsterdam Pipe Museum APM 19.891

hoogtepunten

voorhistorisch

archeologisch

pijpen van klei

keramische rookpijpen

porselein als materiaal

het magische meerschuim

europese houten pijpen

andere europese pijpen

pijpen uit noord- en zuid-amerika

pijpen uit afrika

pijpen uit azië

pijpenmakersgereedschap

tabacologische voorwerpen

curiosa en varia

1

Afbeeldingen 1 / 4

Een potvistand als pijpenkop
De keerzijde met staande roker
De zijde met boring voor de steel
Het klepdeksel met jager met pijp