Amsterdam Pipe Museum
$('#mast1').cycle({
			delay: 2000,
			speed: 4000
		});
$('#mast4').cycle({
			delay: 0,
			speed: 4000
		});
$('#mast7').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 3000
		});
$('#mast10').cycle({
			delay: 0,
			speed: 3000
		});
home > museum > hoogtepunten uit het amsterdam pipe museum

Het magische meerschuim

Een presentatiestuk met bloedige veldslag

Deze meerschuim pijp behoort vanwege zijn grote formaat tot de categorie buitengewone tabakspijpen. De ketel van deze pronkpijp heeft een hoogte van maarliefst 23 centimeter en toont rondom een in reliëf gesneden scène van een bloedige veldslag waarin zestien strijders elkaar met bijlen, messen, zwaarden en pijl en boog te lijf gaan. Centraal op de ketel zien we een Arabier op een steigerend paard die wordt aangevallen door een soldaat die hem met een dolk de borst doorboort. Het is een prachtige voorstelling die ongetwijfeld op een bestaande prent van klasse terugvoert.

Naast de wervelende decoratie die prachtig is uitgewerkt met allerlei interessante details, is er de vorm van de pijpenkop zelf. Met zijn hoge cilindrische ketel en zware steel die vloeiend uit de ketel voortkomt en in een manchet eindigt is het model van de pijp heel kenmerkend voor de jaren 1860 en daarna. Rondom de pijpenkop blijft de decoratie vormvolgend in een aantrekkelijk bas-reliëf dat voldoende plastisch is om een groot naturalisme uit te stralen. Aan de onderzijde van de ketel doorlopend op de steel is een ornamentaal snijwerk aangebracht dat bestaat uit gekrulde bladmotieven met kleine rocailleachtige ornamenten. Die motieven doorbreken de lange tamelijk saaie vorm van de ketelonderzijde en de steel.

Bijzonder is ook de montage met een prachtig opengewerkt zilveren klepdeksel met gefacetteerde rand druk voorzien van graveerwerk. Het deksel zelf heeft de vorm van een kroon met een tienkante vorm met panelen waarop een staande ridder. De binnenzijde van de kroon is opengezaagd en eindigt in een puntvorm. De klemveer vertoont een sierlijke krul. Ondanks de blanke kleur is hier geen sprake van een eerste gehalte zilveren deksel maar van een legering van lager allooi. Doordat sommige details zijn verguld verdoezelt de goudkleur de wat grauwe zilverkleur. Op de dekselrand zijn aan de bovenzijde twee rechthoekige zilvermerken ingeslagen met de letters "JK", een merkteken dat vaker op pijpenmontages voorkomt. De manchetmontage is van hetzelfde materiaal gemaakt en is ook voorzien van facetten en graveerwerk.

Alle kenmerken van deze pijp wijzen op Duitse herkomst. Dat geldt ten eerste voor het meerschuim, dat tot de categorie massa meerschuim of pseudo meerschuim behoort. De pijp is niet uit een grote steen gesneden, maar is geperst uit een composiet waarvan meerschuimgruis de voornaamste grondstof is. In de periode van ontstaan, zo tussen 1870 en 1885, waren grote brokken meerschuim uiterst zeldzaam. Duitse fabrieken hadden al lange tijd met imitatie meerschuim geëxperimenteerd met bijzonder gunstige resultaten. Het meerschuimpoeder werd aangelengd met een lijmstof en vervolgens geperst. Daarna kon het net zo gesneden worden als echte meerschuim. Het had voor de snijder zelfs nog een voordeel: de steen was volledig homogeen en dat vergemakkelijkte het werk. Tenslotte waren de Duitsers ook nog meesters in het patineren van de pijp zodat deze bij verkoop al het voorkomen van een langdurig gerookte pijp had.

Met zijn massieve vorm en transparante klepdeksel is deze pronkpijp een topstuk onder het rookgerei van een Duitse adellijke persoon geweest. Voor de kenner blijft echter de vraag onbeantwoord hoe die pijp indertijd gezien werd. Wist de bezitter dat hij geen echt meerschuim in handen had? Zeker zal deze geweten hebben dat de begeerlijke patina niet door het roken verkregen was maar kunstmatig werd opgebracht. Blijkbaar stoorde hem dat niet in zijn pronkzucht. Of de pijp voldeed om onder kenners van toen te imponeren blijft daarom de vraag. Hoe dan ook, met zijn wat pompeuze voorkomen past dit product uitstekend in de Duitse cultuur zoals we die uit de verschillende landhuizen kennen. Verfijning van materiaal en techniek is meer een Oostenrijkse aangelegenheid dan een Duitse gewoonte. Dat zien we dus zelfs in de tabakspijp terug.

Amsterdam, collectie Amsterdam Pipe Museum APM 17.550

hoogtepunten

voorhistorisch

archeologisch

pijpen van klei

keramische rookpijpen

porselein als materiaal

het magische meerschuim

europese houten pijpen

andere europese pijpen

pijpen uit noord- en zuid-amerika

pijpen uit afrika

pijpen uit azië

pijpenmakersgereedschap

tabacologische voorwerpen

curiosa en varia

1

Afbeeldingen 1 / 7

De reuzenpijp van de zijkant gezien
De keerzijde met de bloedige slag
Het hoofdmotief op de voorkant
Tweede detail van het snijwerk
De decoratie langs de steel
Het prachtige deksel met panelen
Gegraveerde dekselrand met merk