Amsterdam Pipe Museum
$('#mast1').cycle({
			delay: 0,
			speed: 3000
		});
$('#mast4').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 3000
		});
$('#mast7').cycle({
			delay: 0,
			speed: 2000
		});
$('#mast10').cycle({
			delay: 2000,
			speed: 3000
		});
home > museum > hoogtepunten uit het amsterdam pipe museum

Keramische rookpijpen

Een Staffordshire pijp met persoonsnaam

De term Staffordshire pottery is een verzamelnaam voor keramiek uit de Engelse streek Staffordshire. In zes plaatsjes die dicht bij elkaar liggen en waarvan Hanley en Stoke de bekendste zijn wordt al eeuwenlang aardewerk gemaakt met een grote verscheidenheid. In engere zin staat de term Staffordshire ook voor volks siergoed dat vaak in figuren gevormd is en van kleurig glazuur wordt voorzien. Aan die definitie voldoet de hierbij afgebeelde pijp in alle opzichten.

De ceramische traditie in Staffordshire ontwikkelde zich zo voorspoedig dankzij de prachtige plastische klei die lokaal werd gewonnen en die een mooi witbakkend product opleverde. In de loop van de tijd kregen de pottenbakkers ruime ervaring in het werken met kleurige onderglazuren. Daarnaast werd het figureren van de producten een passie op zich. Tussen 1790 en 1840 gaan tabakspijpen tot het aanbod behoren. De bekendste familie die dit goed maakte, heette Pratt, vandaar dat de Engelsman dikwijls van Prattware spreekt, al blijft de benaming Staffordshire juister.

Het bekendst zijn de pijpen in de vorm van een gekrulde slang, de pijpenkop verschijnt uit de bek van het dier, de staart is het mondstuk. Zij werden getamponeerd in onderglazuur kleuren met een voorkeur voor oker en blauw, de kleuren groen en bruin komen minder voor. Veel van deze slangenpijpen werden in twee helften in een drukvorm gemaakt en vervolgens aaneengeboetseerd. Het zijn serieartikelen die vooral onder de plattelanders grote aftrek vonden als een vermakelijk siervoorwerp.

Meer verbazing wekken de zogenaamde puzzle pipes, waarvan de stelen in fantasievolle motieven gevlochten zijn. Dat puzzelgoed is overigens ook niet met de hand gemaakt maar met behulp van een ingenieus apparaat waarmee eindeloos lange holle pijpenstelen geproduceerd konden worden. De kunst zat hem in het vlechten dat in zeer uiteenlopende vormen gebeurde. Zo'n gevlochten pijp is hierbij afgebeeld en als je van het mondstuk af met je oog de weg naar de pijpenkop aflegt wordt je vanzelf duizelig. Naast talloze ellipsen maken je ogen ook nog allerlei haarspeldbochten en zigzag bewegingen.

Het voorwerp heeft een duidelijke zichtzijde en dat onderstreept de pronkfunctie van deze pijp. Toch is het een volwaardig functionerende tabakspijp en zij werden doorgaans ook gewoon gerookt. Ook dit exemplaar vertoont een aanslag van talloze keren behoedzaam roken. Het steeleind is ten behoeve van de roker gladgemaakt met wat rode zegellak. De pijpenkop zelf heeft een zogenaamd kromkop model dat heel kenmerkend is voor de Engelse pijpen uit de eerste helft van de negentiende eeuw. Op de ketel zien we aan weerszijden in reliëf een staand mannetje met drie bladeren in de hand.

Het meest opmerkelijk is de steel. De hoofdvorm is een liggend ovaal van drie windingen met aan weerszijden gedraaide stukken, het ovaal is ook aan de binnenzijde met vlechtwerk opgevuld. De steel is opgeschilderd met stippen, streepjes en zigzag lijnen. Op de bovenste winding is op bestelling het opschrift "FRANCES HIGGANS 1820" aangebracht. Het wijst erop dat dit voorwerp in opdracht is gemaakt en voorzien is van de naam van de schenkster. Het moet om een bijzonder cadeau gaan voor haar vader, haar echtgenoot of soms ook een personeelslid dat de pijp na jaren trouwe dienst ten geschenke kreeg. Als pronkgoed waren dit soort pijpen vaak een lang leven beschoren. Zij werden alleen bij speciale gelegenheden gerookt en kregen een veilig plaatsje achter een glazen deurtje van de vitrinekast. Zo overleefden zij de tijd.

Amsterdam, collectie Amsterdam Pipe Museum APM 4.560

hoogtepunten

voorhistorisch

archeologisch

pijpen van klei

keramische rookpijpen

porselein als materiaal

het magische meerschuim

europese houten pijpen

andere europese pijpen

pijpen uit noord- en zuid-amerika

pijpen uit afrika

pijpen uit azië

pijpenmakersgereedschap

tabacologische voorwerpen

curiosa en varia

1

Afbeeldingen 1 / 5

De zichtzijde van de Staffordshire
De keerzijde van de Staffordshire
De geschilderde pijpenkop
Gelegenheidstekst op de steel
Het vlechtewerk centraal op de pijp