Amsterdam Pipe Museum
$('#mast1').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 2000
		});
$('#mast4').cycle({
			delay: 0,
			speed: 3000
		});
$('#mast7').cycle({
			delay: 2000,
			speed: 3000
		});
$('#mast10').cycle({
			delay: 0,
			speed: 3000
		});
home > museum > hoogtepunten uit het amsterdam pipe museum

Keramische rookpijpen

Een presentatiepijp van Zenith

Kort na 1900 maakte de Goudse pijpennijverheid grote veranderingen door. Werd er tot de vorige eeuwwisseling uitsluitend gewerkt met pijpaarde, rond 1900 introduceert men een nieuwe productiewijze. In plaats van stijve klei in metalen mallen te persen, werd vloeibare klei in gipsvormen gegoten. De porositeit bleek beduidend groter waardoor de pijp droger en koeler rookte. Wanneer dit product nu van een strak transparant glazuur werd voorzien, ontstond een pijp met een veel luxer voorkomen. Zo werd de doorroker geboren, de pijp waarop na roken een plaatje verscheen. Daarnaast ontstonden verschillende varianten, die allemaal van een moderne montage met een busje en pararubber roer werden voorzien.

Deze nieuwe productielijn leidde tot grote bloei bij de vier Goudse bedrijven die daartoe over gingen. Hun winstmarges namen geweldig toe en logischerwijs adverteerden zij zo vaak als mogelijk om het product onder de aandacht van de rokers te brengen. Wanneer in 1914 de Eerste Wereldoorlog uitbreekt, stremt de aanvoer van buitenlandse pijpen en beleven deze Goudse fabrikanten goede tijden met hun nieuwe, moderne gietpijpen. Met de winsten kunnen zij een productielijn in andere ceramische voorwerpen starten, de geboorte van het Goudse plateel.

Twee pijpenfabrikanten brengen naast hun gewone producten een etalagepijp op de markt, bestemd voor de tabakswinkelier om reclame voor hun tabakspijpen te maken. Beide pijpen zijn een sterk vergrote uitvoering van de standaard doetel, de geperste pijp die op dat moment het meest werd verkocht. Bij de firma Goedewaagen is deze etalagepijp een exacte vergroting van de gebruikelijke doetelvorm en draagt op de steel de fabrieksnaam om het bedrijf beter bekend te maken. Omdat dit etalagemodel aan een gekaste pijp refereerde, werd de pijp niet geglazuurd. Daarmee bespaarde de fabriek zich de tour de force om zo'n groot object mooi egaal van glazuur te voorzien. Tegelijkertijd betekende dat een gemiste kans om reclame te maken voor de lucratieve doorrokers.

Bij de firma P.J. van der Want Azn., vanaf 1917 beter bekend onder de naam Zenith, is beduidend meer zorg aan de uitvoering van de etalagepijp besteed. Men besluit met dit gegoten product niet alleen reclame voor hun kleipijpen te maken, maar grijpt tevens de kans aan om de vernieuwende doorroker onder de aandacht te brengen. De fabrikant doet dat door het plaatsen van een treffend reclameopschrift op de pijpenkop. Voor een heldere boodschap moet de pijp van glazuur worden voorzien, waardoor de verwijzing naar de luxe ceramische pijp groter wordt.

De linker zijde van de etalagepijp wordt tot zichtzijde verkozen en van een opschrift voorzien. Op de ketel lezen we in prachtige handgeschilderds letters in twee tinten bruin "ALHIER VERKRIJGBAAR "ZENITH" DOORROOKERS". De zwikken links boven en rechts onder laten in de spaardriehoek een groene krul zien, rond 1920 een modieus ornament dat goed aansluit bij de Artdeco letters. Op de steel is overlangs de fabrieksnaam geschilderd "PLATEEL- EN PIJPENFABRIEKEN FIRMA P.J. V.D. WANT AZ. GOUDA" eindigend met een groen lijntje en enkele stippen. Met zijn strak geglazuurde afwerking was de pijp van Zenith een kostbaar stukje werk geworden. Het risico dat het aanbrengen van glazuur op de lange steel zou mislukken, was groot en de uitval bij de productie zal niet gering zijn geweest.

Dat dergelijke etalagepijpen in kleine oplages werden gemaakt mag duidelijk zijn. Zij werden alleen aan gezaghebbende tabakswinkeliers verstrekt die daarmee ook werkelijk reclame konden maken. Een winkeltje in een achterafstraatje was daarvoor niet geschikt. Toch moet de oplage een zekere omvang hebben gehad. Voor de vervaardiging moest namelijk een speciale gietvorm worden gemaakt en dat was alleen rendabel bij een redelijke productie. Van de Goedewaagen pijp zijn inmiddels talloze exemplaren bekend, maar van de geglazuurde Zenith versie is dit tot nu toe het enige bekende exemplaar. De datering van deze reuzenpijp ligt rond 1920.

Amsterdam, collectie Amsterdam Pipe Museum APM 18.953

hoogtepunten

voorhistorisch

archeologisch

pijpen van klei

keramische rookpijpen

porselein als materiaal

het magische meerschuim

europese houten pijpen

andere europese pijpen

pijpen uit noord- en zuid-amerika

pijpen uit afrika

pijpen uit azië

pijpenmakersgereedschap

tabacologische voorwerpen

curiosa en varia

1

Afbeeldingen 1 / 5

De complete geglazuurde doetel
Dezelfde in een ander perspectief
Beschildering op de ketel
Eerste deel van het steelopschrift
Tweede deel van het steelopschrift