Amsterdam Pipe Museum
$('#mast1').cycle({
			delay: 0,
			speed: 2000
		});
$('#mast4').cycle({
			delay: 2000,
			speed: 3000
		});
$('#mast7').cycle({
			delay: 2000,
			speed: 4000
		});
$('#mast10').cycle({
			delay: 2000,
			speed: 4000
		});
home > museum > hoogtepunten uit het amsterdam pipe museum

Pijpen van klei

Een figuurpijp met een dekseltje

In de jaren 1830 ontstond in de pijpenmakerij een nieuwe rage. Nadat de mode van de figuurpijp een geweldig succes was geworden en de pijp als het praatstuk voor de roker gold, diende zich een volgend fenomeen aan: de levensechte portretkop die zelf kon roken! Verschillende fabrikanten brengen dergelijke pijpen min of meer gelijktijdig op de markt. Het gaat om koppen voorzien van een dekseltje die de storende cirkelvormige afsnede van de ketelopening verdoezelt en de pijp tot een volsculptuur maakte. Geleidelijk werd dat dekseltje nog voorzien van een toegevoegd grapje, dat zien we bij de hierbij afgebeelde pijp.

De pijpenkop toont een mannenhoofd met geopende mond, een gelaat dat tussen korenaren en bloemen door lijkt te gluren. Ongetwijfeld wist de roker indertijd precies wie werd uitgebeeld, maar de betekenis ging door de tijd verloren. Overigens is het gelaat prachtig gemodelleerd en opvallend is de welgevormde geopende mond. Met zijn ronde gelaatsuitdrukking vormt het gezicht een mooi contrast met de scherpe vormen van de flora. Het dekseltje op de pijpenkop maakt onderdeel uit van de voorstelling: het is als het ware de hoed van de persoon, maar er is iets ongewoons aan dat dekseltje. Het is niet zoals gebruikelijk voorzien van luchtinlaten om de pijp trekkend te maken maar het is volledig dicht en dat is juist de grap. De fabrikant bracht namelijk in de ketelwand van de voorgestelde een kanaaltje aan dat achter de mond van de voorgestelde eindigde. De mond fungeert daardoor als luchtinlaat. Dit systeem maakte het mogelijk dat je gewoon uit de pijp kunt roken.

Nadat je de pijp had gestopt en aangestoken plaatste je het dekseltje terug op de kop. Rookte je niet maar blaas je licht in de pijpensteel dan begon de voorgestelde spontaan rook uit de mond te blazen. En wat een vermaak zal dat gegeven hebben!

Maker is de firma Crétal & Gallard uit Rennes, een belangrijke fabriek waarover echter weinig bekend is. Dankzij de signatuur op de steel van de pijp kunnen we de toeschrijving maken. Op die steel staat ook het modelnummer 462 vermeld en daaraan is toegevoegd dat het ontwerp gepatenteerd is, overigens zonder garantie van de regering zoals het opschrift meldt. Het patenteren van uitvindingen werd door meer fabrieken gedaan. In februari 1856 kregen Grétal & Gallard een brevet voor vijftien jaar voor "une pipe à trou d'air renversé" zoals het hier beschreven systeem werd verklaard. Hoewel het dus een unieke vinding van de fabriek uit Rennes lijkt, is dat misschien niet het geval. In 1858 werd door de firma Wingender in Chokier bij Luik een patent voor een soortgelijk systeem voor België verkregen. Het is vrijwel zeker dat pijpen met dat systeem toen al uitgebreid in Frankrijk en Duitsland in productie waren. Wat dat betreft is het patent niet altijd maatgevend voor het moment van productie. Het hierbij afgebeelde exemplaar moet tussen 1856 en 1860 gemaakt zijn.

Amsterdam, collectie Amsterdam Pipe Museum APM 9.372

hoogtepunten

voorhistorisch

archeologisch

pijpen van klei

keramische rookpijpen

porselein als materiaal

het magische meerschuim

europese houten pijpen

andere europese pijpen

pijpen uit noord- en zuid-amerika

pijpen uit afrika

pijpen uit azië

pijpenmakersgereedschap

tabacologische voorwerpen

curiosa en varia

1

Afbeeldingen 1 / 6

De manchetkop van de zijkant gezien
De voorzijde met de geopende mond
De doorboring in de ketelwand
Steeltekst met fabrieksvermelding
Het brevet en het modelnummer
Patent van de concurrent uit België