Amsterdam Pipe Museum
$('#mast1').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 2000
		});
$('#mast4').cycle({
			delay: 2000,
			speed: 4000
		});
$('#mast7').cycle({
			delay: 2000,
			speed: 3000
		});
$('#mast10').cycle({
			delay: 0,
			speed: 2000
		});
home > museum > hoogtepunten uit het amsterdam pipe museum

Curiosa en varia

Visitekaartje van een tabaksfabriek

Alleen de belangrijkste achttiende eeuwse tabaksfabrikanten maakten gebruik van een visitekaartje om hun nering te adverteren. Soms zal daarvoor een op beter papier gedrukt tabaksvignet gebruikt zijn, maar in een bijzonder geval is het kaartje speciaal ontworpen. Dan wordt ook meer aandacht aan de uitvoering gegeven: het papier is beter van kwaliteit en de detaillering van de afbeelding is verfijnder. Een visitekaartje hoeft immers maar in een beperkte oplage gemaakt te worden en dat geldt zeker niet voor de tabakswikkel die bij aantallen van honderden of duizenden gedrukt wordt.

Een van de mooiste visitekaartjes is afkomstig van de Amsterdamse tabaksfabrikant C.E. Jordan. Hij liet zijn naamkaartje op onverwacht groot formaat uitvoeren. De hoogte is ruim twaalf centimeter, de breedte overschrijdt de zeven. Als techniek is de kopergravure gebruikt, waarbij de voorstelling in negatief in een koperplaat werd gegraveerd om vervolgens te worden afgedrukt. De fijngevoeligheid van de uitbeelding bewijst dat een grote oplage niet mogelijk was. Op dit royale formaat heeft de graveur, die we terecht met de kwalificatie kunstenaar kunnen aanduiden, een prachtige compositie gemaakt waarbij allerlei elementen samengebracht zijn.

Als omlijsting is een gecontourneerde rand met rocailles gebruikt, gekenmerkt door elementen van de asymmetrische Lodewijk XV stijl. Zij wijzen op een datering in de jaren 1750 of 1760. Bovenaan in de lucht vliegt een adelaar, de onderhelft laat een zogenaamd gestoffeerd landschap zien. Uiterst rechts op de voorgrond is een zittende Neptunes weergegeven, uitgebeeld als stroomgod. Zijn linker arm rust op een ton waaruit een beek ontstaat, een roeispaan steekt omhoog. Dergelijke figuren noemen we een repoussoir, een voorstelling sterk op de voorgrond die de dieptewerking van de totale uitbeelding moet versterken. Links meer in het midden zijn drie engelenfiguurtjes te zien bij twee tabaksvaten en een half geopende kanaster mand. In de voorstelling vormen zij de enige verwijzing naar de tabaksnering.

De achtergrond toont een ruïne en enkele bergen, dat het landschap vooral on-Hollands maakt. Voor een tabaksmerk zou je hier eerder een Amerikaanse plantage verwachten. Wie de voorstelling afspeurt ontwaart dus alleen de tabaksvaten en de mand als verwijzing naar de nering, de overige symbolen hebben een andere strekking. Verhelderend is wel de tekst onder de plaat langs, daar lezen we "AMSTERDAMSE TABAKSFABRICQ VAN C.E. JORDAN". Met die tekst identificeert de producent zich.

Hoe prachtig ook vormgegeven en hoe zorgvuldig gedrukt, met onze hedendaagse ogen voor reclame maken kijken we toch wat verbaasd naar dit voorwerp. Een naamkaartje zonder adres van vestiging lijkt niet zo dienstig en ook de verwijzing naar het product is wel erg mager. Alleen wie goed speurt wordt daarop gewezen. Toch is het geheel van zo'n hoog artistiek niveau dat het naamkaartje van Jordan tot een van de bijzonderste visitekaartjes uit de tabaksnijverheid behoort.

Amsterdam, collectie Amsterdam Pipe Museum APM 25.003

hoogtepunten

voorhistorisch

archeologisch

pijpen van klei

keramische rookpijpen

porselein als materiaal

het magische meerschuim

europese houten pijpen

andere europese pijpen

pijpen uit noord- en zuid-amerika

pijpen uit afrika

pijpen uit azië

pijpenmakersgereedschap

tabacologische voorwerpen

curiosa en varia

1

Afbeeldingen 1 / 4

Naamkaartje van een tabaksfabrikant
Het kaartje van dichtbij gezien
Detail van de Neptunesfiguur
Het gedrukte adres van de fabrikant