Amsterdam Pipe Museum
$('#mast1').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 2000
		});
$('#mast4').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 4000
		});
$('#mast7').cycle({
			delay: 0,
			speed: 4000
		});
$('#mast10').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 4000
		});
home > museum > hoogtepunten uit het amsterdam pipe museum

Tabacologische voorwerpen

Japans rookkastje

In iedere cultuur wordt het roken omringd door rituelen. Soms zijn dat gewoontes in houding of gedrag, in andere gevallen gaat het om voorwerpen die het sacrale van het tabaksgebruik onderstrepen. Ook in Japan, het land van de theeceremonie, is het roken een ritueel. De zogenaamde kiseru, de metalen Japanse pijp, wordt met twee exclusieve voorbeelden onder de pijpen behandeld. Vanwege de kleine kop moet deze pijp geregeld opnieuw worden gestopt en aangestoken en voor dat laatste is een komfoor nodig. Dat komfoor is het centrale voorwerp in het kastje dat door rokers wordt gebruikt en speelt een belangrijke rol bij de rookceremonie.

De meest ontwikkelde vorm van het rokerskastje wordt hier afgebeeld. Het biedt plaats aan het rookgerei van de heer des huizes. In dit geval gaat het om een compact exemplaar met drie laatjes en een compartiment met komfoor. In het rechter onderlaatje, dat over twee verdiepingen loopt, bevindt zich de asbak. Deze wordt met een dekseltje afgesloten. Voor het gebruik wordt deze uit het kastje geschoven. De twee andere laatjes dienen niet voor specifiek rookgerei. Tussen de laden en het bovenblad is een open ruimte waarin het komfoor hangt, dat van messing gemaakt is. De open ruimte zorgt ervoor dat de warmte weg kan. Het komfoor zelf is voorzien van een koepelvormig deksel met een opening aan de voorzijde en zaagwerk aan de bovenkant om voldoende zuurstofaanvoer te hebben. Met twee pennen hangt het vast in het bovenblad van het kastje zodat het gehele meubeltje aan de draagbeugel kan worden verplaatst. Door het een kwart slag te draaien komt het los van het bovenblad en kan het geleegd worden.

Heel handzaam kan aan de voorzijde van het kastje de pijp worden geborgen doordat beide zijkanten aan weerszijden zijn ingezaagd. De achterzijde is ter hoogte van het open vak verdiept en vertoont een effen zwarte lijst. Het vlakke veld is hier driemaal ingezaagde met venstertjes met een getoogde bovenkant. De buitenste twee zijn dubbel, de middelste bestaat uit drie aaneengeschakelde openingen. Heel subtiel is het traceerwerk bij de linker volledig aanwezig, in het midden is deze half aanwezig en bij de rechter ontbreekt deze. Op die wijze ontstaat een aantrekkelijk ritme met onverwachte details.

Het roken van de kiseru is een bijzonder ritueel. De Japanner draait van de tabak, die uiterst fijn gekerfd is, een stevig bolletje en plaatst dat in de pijp. Boven het komfoor wordt dit aangestoken en met een paar trekjes is de pijp leeg gerookt. Een pijpenstopper zoals in Europa gebruikelijk is, kent men niet en heeft men ook niet nodig. Na het roken wordt de pijp uitgeslagen op de rand van het komfoor en vervolgens stopt men deze opnieuw. Tijdens het roken wordt het vuur in het komfoor aangehouden. Een speciale pook is daarvoor aanwezig, die een spatelvorm heeft en aan de onderzijde gegroefd is. Het handvat van die pook is smal en dun.

Met al zijn eenvoud is dit een prachtig klein meubeltje geworden, gemaakt van een fijngenerfde houtsoort en heel bescheiden van voorkomen. Het ritme van de laatjes, de zorgvuldig gedraaide houten knopjes en het zaagwerk aan de achterzijde maken het tot een eenvoudig, doeltreffend maar vooral ook mooi voorwerp. De datering hiervan zal tussen 1880 en 1920 liggen. Daarna verdwijnt het rookkastje en stapt de Japanner over op sigaretten of op een moderne Europese pijp.

Amsterdam, collectie Amsterdam Pipe Museum APM 20.100

hoogtepunten

voorhistorisch

archeologisch

pijpen van klei

keramische rookpijpen

porselein als materiaal

het magische meerschuim

europese houten pijpen

andere europese pijpen

pijpen uit noord- en zuid-amerika

pijpen uit afrika

pijpen uit azië

pijpenmakersgereedschap

tabacologische voorwerpen

curiosa en varia

1

Afbeeldingen 1 / 4

Her rokerskastje gesloten
De la met de asdoos uitgeschoven
Achterzijde met zaagwerk
De bijbehorende kiseru