Amsterdam Pipe Museum
$('#mast1').cycle({
			delay: 2000,
			speed: 2000
		});
$('#mast4').cycle({
			delay: 2000,
			speed: 4000
		});
$('#mast7').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 4000
		});
$('#mast10').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 2000
		});
home > museum > hoogtepunten uit het amsterdam pipe museum

Tabacologische voorwerpen

Een vrouwenbeen als pijpenstopper

Iedere roker weet dat je voor de juiste trek in de pijp gebruik moet maken van wat heet een pijpenstopper. Het gaat om een eenvoudig instrumentje met een afgeplatte onderzijde waarmee je tijdens het roken de tabak in de pijpenkop aandrukt. Dat is nodig omdat de tabak tijdens het roken uitdroogt en losser wordt waardoor de juiste weerstand voor een mooi smeulend vuur dreigt te verdwijnen. Pijpenstoppers zijn al vanaf de zeventiende eeuw gemaakt. Aanvankelijk heel klein omdat de diameter van de pijpenkop minder dan een centimeter in doorsnee was. Soms zelfs zat die stopper aan het scharnier van de tabaksdoos gesoldeerd en kon niet zoek raken.

In de achttiende eeuw komen hele luxe pijpenstoppers tot stand. Zo'n exemplaar wordt hier afgebeeld. Het gaat om een porseleinen voorbeeld afkomstig uit de beroemde fabriek van Meissen. De stopper is in de vorm van een vrouwenbeen gemaakt, Engelsen spreken van een maiden's leg. De modieuze schoen met hakje lijkt echter geenszins een eenvoudige dracht te zijn doch eerder het schoeisel van een ware dame. Deze voorwerpen werden gegoten en vervolgens van kleurige beschildering voorzien. Het schoentje werd heel zorgvuldig met borduurwerk in bruin beschilderd, de strik werd met paars aangezet.

Een aardig detail is dat zelfs het borduurwerk op de kous is geschilderd inclusief de kousenband met strik waarmee de kous op zijn plaats werd gehouden. Bij wijze van grap wordt soms op het been nog een vlo geschilderd, die hier net op de scheiding van de kous en de onderbroek te zien is. Een pikant detail waarop de bezitter zijn vrienden kon wijzen om hen te vermaken.

Dat dergelijke stoppers exclusieve hebbedingetjes waren wordt ook bewezen door de zilveren montage. Om het porselein tegen roetsporen te beschermen is hier een zilveren vatting aangebracht, die gemakkelijk schoon te houden is. Afgaande op het kleurgebruik van de schildering moet deze stopper tussen 1770 en 1780 gemaakt zijn.

De porseleinen pijpenstopper in de vorm van een vrouwenbeen blijft ook in de negentiende eeuw in productie. Dergelijke stoppers stammen niet langer uit de beste porseleinfabrieken maar komen uit Boheemse bedrijven. Deze goedkopere versies genoten vooral populariteit onder de studenten. Het grapje met de vlo is daar ook beter te plaatsen dan onder heren van stand. De latere exemplaren zijn overigens gemakkelijk van de vroege te onderscheiden. De grootte van de pijpenkop neemt na 1800 fors toe waardoor ook de pijpenstopper groter en zwaarder wordt.

Amsterdam, collectie Amsterdam Pipe Museum APM 18.452

hoogtepunten

voorhistorisch

archeologisch

pijpen van klei

keramische rookpijpen

porselein als materiaal

het magische meerschuim

europese houten pijpen

andere europese pijpen

pijpen uit noord- en zuid-amerika

pijpen uit afrika

pijpen uit azië

pijpenmakersgereedschap

tabacologische voorwerpen

curiosa en varia

1

Afbeeldingen 1 / 4

De pijpenstopper met zilver vatting
De andere zijde van de stopper
Het schoentje met beschildering
De vlo net boven de kous