Amsterdam Pipe Museum
$('#mast1').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 2000
		});
$('#mast4').cycle({
			delay: 2000,
			speed: 2000
		});
$('#mast7').cycle({
			delay: 2000,
			speed: 2000
		});
$('#mast10').cycle({
			delay: 0,
			speed: 4000
		});
home > museum > hoogtepunten uit het amsterdam pipe museum

Pijpenmakersgereedschap

Het merkenbord van de Goudse pijpenmakers

Vanaf 1660 zijn de Goudse pijpenmakers in een gilde verenigd. Dat gilde stimuleert de economische mogelijkheden van haar leden en het gevolg is dat de Goudse pijpennijverheid geweldig groeit. Met het toenemen van het aantal zelfstandige bazen neemt ook het aantal pijpenmerken toe. Voor het gilde wordt het steeds lastiger deze te registreren. Niet verwonderlijk dat men besluit een merkenkaart te maken, waarop alle merken staan afgebeeld.

Die kaart is niet een papieren of kartonnen administratie maar een draagbord van hout waarop de merken geschilderd worden. Dat draagbord wordt al gauw het symbool van de merkbescherming die de gildebestuurders poogden te garanderen. De gildenknaap kon met het bord in de hand de werkplaatsen bezoeken wanneer er reden was te denken dat een bepaalde baas zich niet aan het juiste gebruik van het merk hield. Ook bij vergaderingen deed het dienst om bij geschillen als bewijs voor beoogde gelijkvormigheid of anders dienst te doen.

Als draagbord heeft dit voorwerp dienst gedaan totdat het in de jaren 1770 werd ingehaald door een groot merkenbord dat op de gildenkamer kwam te hangen. Daarop werd een nieuwe schildering gemaakt van de dan in gebruik zijnde merken. Vanaf dat moment werd het ook gebruik de geroyeerde merken en die merken die buiten gebruik waren geraakt over te schilderen. Met dit in onbruik geraakte bord is dat nooit gebeurd. Wel is soms een merk weggeradeerd en vervangen voor een ander.

Toen in 1908 de gildestukken van het Goudse pijpenmakersgilde aan de gemeente Gouda werden overgedragen was dit bord daar niet bij. Volgens zeggen was het bij een ruzie op een vergadering blijven staan en werd het door een van de fabrikanten mee naar huis genomen. Dat was in een periode dat men het met het historisch materiaal niet zo nauw nam. Uiteindelijk kwam het bord in het bezit van Pieter Jacobus van der Want, een fabrikant met een van de oudste bedrijven en belangstelling voor de historie van de bedrijfstak. Jarenlang hing dit bord bij de familie thuis boven de canapé, naast een pamflet over alcoholmisbruik, een ander stokpaardje van de fabrikant. De volgende generatie was minder met de geschiedenis begaan en zette het in een kast weg. Zo overleefde het de tijd totdat het bij de opening van het Pijpen- en Aardewerkmuseum De Moriaan in bruikleen werd gegeven. Dat was in 1938. In 1953 werd dit bord teruggehaald. De fabrikant was het niet eens met de eenzijdige presentatie in het museum en dat was terecht.

Het bord zou niet meer in Gouda terugkeren. Niet lang na de verschijning van het standaardwerk over de Goudse merken werd het merkenbord overgedragen aan het Pijpenkabinet in Amsterdam, de voorganger van het Amsterdam Pipe Museum. Daar hangt het sindsdien in de vaste opstelling als symbool van het streven tot merkbescherming van de Goudse pijpenmakers maar ook bij wijze van oppositie tegen de geringe belangstelling die de Goudse musea voor de pijpengeschiedenis toonden.

Amsterdam, collectie Amsterdam Pipe Museum APM 17.424

hoogtepunten

voorhistorisch

archeologisch

pijpen van klei

keramische rookpijpen

porselein als materiaal

het magische meerschuim

europese houten pijpen

andere europese pijpen

pijpen uit noord- en zuid-amerika

pijpen uit afrika

pijpen uit azië

pijpenmakersgereedschap

tabacologische voorwerpen

curiosa en varia

1

Afbeeldingen 1 / 8

Voorzijde van het merkendraagbord
De keerzijde van het merkenbord
Schildering van het merk de burcht
Het merk de meermin
Merk ruiter te paard
Lettermerk VH gekroond
Lettermerk KIP
Cijfermerk 9 gekroond