Amsterdam Pipe Museum
$('#mast1').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 3000
		});
$('#mast4').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 3000
		});
$('#mast7').cycle({
			delay: 0,
			speed: 4000
		});
$('#mast10').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 2000
		});
home > museum > hoogtepunten uit het amsterdam pipe museum

Pijpenmakersgereedschap

Een bovenmaatse persvorm

De zeer goed ontwikkelde Goudse pijpenindustrie had haar producten in categorieën ingedeeld. Zo sprak men van maatpijpen wanneer men het over de standaard lengte had. Alle pijpen langer dan die soort werden met bovenmaats aangeduid. Het waren producten met een steellengte van meer dan 21 duim ofwel langer dan 55 centimeter. De langere pijpen gingen overigens met stappen van vier duim omhoog en hadden ieder een eigen naam. Zij werden alleen door de beste fabrikanten gemaakt, die personeel konden aantrekken dat in staat was dit moeilijke werk te verrichten.

Zo'n fabrikant was Willem Begeer, sedert 1792 meester pijpenmaker in Gouda. In zijn bedrijf legde men zich toe op de hogere kwaliteitscategorie en niet verwonderlijk behoorde daartoe ook de bovenmaatse pijp. Was een fabrikant werkelijk goed uitgerust, dan leverde hij zelfs iedere steellengte in twee uitvoeringen. De gladde als standaardpijp, ook de meest verkochte. Daarnaast werd een gewerkte versie gemaakt, een hoogversierde pijp die als geschenk bij een gros gewone pijpen cadeau werd gedaan. Uiteraard waren deze pijpen ook los verkrijgbaar, meestal in hoeveelheden van een kwart gros want door de hogere prijs bleef hun omzet beperkt.

Deze zogenaamde 33 duims persvorm werd rond 1815 in opdracht van Willem Begeer gegraveerd. De persvorm bestaat uit twee delen die met pen-gat verbindingen sluiten. Op de ketel van de pijp is het wapenschild van de stad Gouda aangebracht, omlijst door een lint met de spreuk "PER ASPERA ADASTRA" ofwel langs ongebaande wegen naar de sterren. Het schild wordt gehouden door staande leeuwen, de koppen van het wapen afgewend. Zij staan op een eenvoudig lambrequin. Interessant is de keerzijde van de ketel. Hier is het wapen van de stad Bremen aangebracht, bestaande uit een schuins geplaatste sleutel.

Ook de steel van deze pijp is uitgebreid versierd. Zij begint met een band met schelpjes en wordt vervolgd met een slingerende bloemenrank met druiventrossen. In de zwikken van deze rank zijn minutieuze springende hondjes te zien. Deze rank wordt op het zwaartepunt van de pijp onderbroken door een band met een schuinse draaiing. Op de steel plaatse Begeer als signatuur nog zijn naam. Het laatste stuk van de steel bleef onversierd.

Met een steellengte van bijna negentig centimeter vraag je je af wie de doelgroep voor deze pijpen is geweest. Wel die vraag wordt door het wapen op de keerzijde van de pijp verklaard. In de Duitse Hanzesteden waren de bovenmaatse pijpen buitengewoon populair. Zij werden daar in koffiehuizen gerookt, maar ook bij particulieren thuis. Zowel de mannen als de vrouwen maakten daarvan gretig gebruik. Niet verwonderlijk dus dat Begeer, om zijn Duitse klanten tevreden te stellen, het Bremer wapen op de keerzijde van de kop aan liet brengen. Daarmee sloten de pijpen optimaal aan bij de consumentvraag in die streek.

Hoe lang de persvorm in gebruik is gebleven, is onbekend. Een complete pijp uit deze vormdoos bleef niet bewaard. Vermoedelijk stopte de productie al met het overlijden van Willem Begeer in het jaar 1844. Twee andere fabrikanten hebben deze vorm daarna in hun bezit gehad maar het is niet duidelijk of zij er ook werkelijk productie uit hebben gemaakt. Gebruikstechnisch was dat zeker mogelijk geweest want van grote slijtage van de persvorm is geen sprake. Het was de veranderende mode die er voor zorgde dat naar deze extreem lange kleipijpen geen vraag meer was. Wachtend op nieuwe productie overleefde de persvorm zijn tijd en verschoof het belang van productiemateriaal naar museumobject.

Amsterdam, collectie Amsterdam Pipe Museum APM 10.000

hoogtepunten

voorhistorisch

archeologisch

pijpen van klei

keramische rookpijpen

porselein als materiaal

het magische meerschuim

europese houten pijpen

andere europese pijpen

pijpen uit noord- en zuid-amerika

pijpen uit afrika

pijpen uit azië

pijpenmakersgereedschap

tabacologische voorwerpen

curiosa en varia

1

Afbeeldingen 1 / 7

De bovenmaatse vorm opengeklapt
De ketel en de steelaanzet
Wapendecoratie met staande leeuw
De rank met springende hondjes
Getordeerde zwaartepunt markering
De naam van de maker op de steel
Het modelnummer op de vormkast