Amsterdam Pipe Museum
$('#mast1').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 3000
		});
$('#mast4').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 3000
		});
$('#mast7').cycle({
			delay: 2000,
			speed: 2000
		});
$('#mast10').cycle({
			delay: 2000,
			speed: 2000
		});
home > museum > hoogtepunten uit het amsterdam pipe museum

Pijpen uit Azië

Een vleermuis als pommel

De Chinese opiumpijp kenmerkt zich door een lange buisvorm waarop een stuk van het eind de pijpenkop haaks is geplaatst. Het handvat dat achter de pijpenkop ontstaat wordt door de opiumschuiver gebruikt om de pijp precies boven de vlam van de opiumlamp te houden. Zo verwarmd vaporiseert de opium en kan de schuiver de damp inhaleren. Bamboe is voor dergelijke pijpen het meest geschikt omdat het vocht absorbeert, daarnaast zijn er statusobjecten waarvan ivoor een van de favorieten is.

Kenmerkend voor opiumpijpen die uit ivoor gemaakt zijn is dat zij een lichte buiging vertonen, die nogal wat speculaties teweeg heeft gebracht. Sommige personen beweren dat dit de buiging van de slagtand van de olifant is. De snijder zou nerfstructuur van het tandmateriaal graag volgen want dat is niet alleen efficiënt voor het materiaalgebruik maar bovendien gunstig want de nerfstructuur zorgde ervoor dat een voorwerp minder snel zou barsten. Helaas blijkt die theorie niet juist te zijn want zelfs de allergrootste slagtanden zijn voor een vrijwel rechte opiumpijp te sterk gebogen. Het lijkt er eerder op dat de pijpenmaker geen rekening hield met de nerfstructuur van het materiaal omdat hij er voor moest kiezen dat het product zo recht mogelijk werd. De zeer geringe buiging van de meeste opiumpijpen zou als werking van het materiaal ontstaan kunnen zijn.

Genoeg over de theorie van de rechte en licht gebogen rechte opiumpijp. Het meest bijzondere aan deze pijp is niet de minimale kromming maar de pommel. Opiumpijpen worden naar één zijde gehouden wanneer zij worden gerookt. Om een houvast voor de vingers te hebben tijdens dit draaien wordt op een serieuze opiumpijp altijd een pommel of vingersteun aangebracht. Bij bamboe pijpen is dat doorgaans de fraai gesneden loot van een zijtak. Bij ivoor wordt deze pommel uitgesneden uit het ivoor. Bij het draaien van de buisvorm van de pijp werd daarvoor een massief blokje uitgespaard, waaruit later met de hand een figuratie werd gesneden. Qua onderwerp is bij de ivoren pijp de Boeddha het meest algemeen. Bij deze pijp is voor een hemelse rat ofwel een vleermuis met gespreide vleugels gekozen, voor de Chinees een belangrijk teken voor lang leven, maar ook voor vreugde en goede fortuin. Het dier is hier licht gestileerd weergegeven en wordt het fixatiepunt voor het oog van iedereen die naar deze pijp kijkt.

De ketel zelf wordt door een zadel met de pijp verbonden. Deze verbindingsplaat op de steel van de pijp mondt in het centrum uit in een cirkelvormige houder voor de pijpenkop. Overeenkomstig de luxe aard van deze ivoren pijp is het zadel hier van zilver gemaakt. Het vertoont fraaie golvende contourneringen en is verder opgesierd met twee semi-edelstenen in cirkelvormige zetting: een troebele groene en een transparante bruinrode steen.

Al met al is het een eenvoudige maar toch chique pijp. Bescheiden van voorkomen maar exclusief in materiaalgebruik. Het gaat duidelijk om een pijp met een hoge status. Ivoren pijpen waren niet de beste om te gebruiken, maar wel het meest gewaardeerd als pronkobject. Dat zien we ook aan deze pijp: hij is minimaal gebruikt maar daardoor wel prachtig bewaard gebleven. De herkomst is China al is een nadere streek van ontstaan niet te geven. Een kwalificatie als omgeving Kanton die dikwijls wordt gegeven heeft geen grond. De datering ligt tussen 1880 en 1900.

Amsterdam, collectie Amsterdam Pipe Museum APM 17.415

hoogtepunten

voorhistorisch

archeologisch

pijpen van klei

keramische rookpijpen

porselein als materiaal

het magische meerschuim

europese houten pijpen

andere europese pijpen

pijpen uit noord- en zuid-amerika

pijpen uit afrika

pijpen uit azië

pijpenmakersgereedschap

tabacologische voorwerpen

curiosa en varia

1

Afbeeldingen 1 / 4

De complete pijp, let op de buiging
Het zilveren zadel met edelstenen
De vleermuis als vingersteun
De vleermuis vanuit een andere hoek