Amsterdam Pipe Museum
$('#mast1').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 2000
		});
$('#mast4').cycle({
			delay: 0,
			speed: 4000
		});
$('#mast7').cycle({
			delay: 2000,
			speed: 3000
		});
$('#mast10').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 3000
		});
home > museum > hoogtepunten uit het amsterdam pipe museum

Pijpen uit Azië

De tabakspijp bij de Eskimo's

Er zijn gebieden in de wereld waar grondstoffen zeldzaam zijn. Wanneer zo'n volk een pijp wil maken is de keuze beperkt. Dat geldt bijvoorbeeld voor de Tongoosk, een Eskimostam in Siberië. Zij leven met een minimum aan materialen die zij in de natuur vinden. Toen de tabak eenmaal bekend was geworden in deze afgelegen streek, werd het roken een geliefde vorm van ontspanning. Terwijl de tabak zelf werd geïmporteerd, ontstond voor de pijp een eigen traditie en een eigen ontwerp. Deze pijpen zien we nu als een opmerkelijk en interessant etnografisch object.

De pijpen van de Tongoosk zijn doorgaans uit verschillende materialen samengesteld. De steel is van een zachte houtsoort en heeft altijd een licht opwaartse buiging. Deze stelen hebben vaak een ruitvormige diameter die naar het mondstuk toe dunner wordt. Omdat men er niet in slaagt dit hout te doorboren, worden de stelen in twee helften gemaakt die ieder worden uitgehold. Nadat in beide helften het rookkanaal spiegelbeeldig is aangebracht worden zij met een eenvoudig stuk draad of snoer samengebonden. Dat koordje geeft de pijp een karakteristiek voorkomen en heeft naast een bindfunctie ook een grote decoratieve waarde. Doorgaans is dit draad van vissenhuid gemaakt. De literatuur spreekt van zeehondenhuid of robbenhuid doch bij het hier afgebeelde exemplaar lijkt het eerder om een darmsnaar of pees te gaan.

Voor de pijpenkop moet naar een beter vuurbestendig materiaal gezocht worden. Soms is dat metaal zoals koper of lood. In dit geval is walrusbot gebruikt dat in een heel specifieke vorm is gesneden. De ketel is namelijk trechtervormige en klein en het formaat stemt uiteraard overeen met de schaarste aan tabak in die streek. Op de schaalvormige pijpenkop kan een klein beetje tabak volledig worden verbrand. Uiteraard sluit dat aan bij de zuinige manier van leven van het volk. Een filter van gras of dierenhaar wordt in de stam van de ketel gestoken en moet er voor zorgen dat de volledig tot as verbrande tabak niet in de rook meegezogen wordt. Een dergelijk filter tegen zogenaamde vliegende asresten wordt ook in andere culturen wel gebruikt.

In dit geval is de pijp voorzien van een separaat mondstuk dat eveneens uit walrusbot gesneden is en zelfs voorzien is van een knopmondstuk. Dat mondstuk maakt de pijp beduidend duurzamer dan het zachte hout van het basismateriaal.

Veel Eskimo kunstnijverheid wordt gedetermineerd als Alaska of ruimer Noord-Amerikaans. Dit voorwerp vormt daarop een uitzondering omdat het van Aziatische herkomst is. De datering van dit exemplaar zal in het eerste kwart van de twintigste eeuw liggen, maar de pijp in deze vorm is bij de Tongoosk al veel langer in gebruik.

Amsterdam, collectie Amsterdam Pipe Museum APM 19.820

hoogtepunten

voorhistorisch

archeologisch

pijpen van klei

keramische rookpijpen

porselein als materiaal

het magische meerschuim

europese houten pijpen

andere europese pijpen

pijpen uit noord- en zuid-amerika

pijpen uit afrika

pijpen uit azië

pijpenmakersgereedschap

tabacologische voorwerpen

curiosa en varia

1

Afbeeldingen 1 / 4

De complete Tongoosk
De verbinding tussen kop en steel
De steelhelften omwikkeld
Het versterkte mondstuk