Amsterdam Pipe Museum
$('#mast1').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 3000
		});
$('#mast4').cycle({
			delay: 0,
			speed: 2000
		});
$('#mast7').cycle({
			delay: 2000,
			speed: 3000
		});
$('#mast10').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 2000
		});
home > museum > hoogtepunten uit het amsterdam pipe museum

Pijpen uit Afrika

Houten pijp met drie personen

Deze prachtige pijp moet uit Angola zijn meegenomen door een reiziger die daar in de eerste decennia van de twintigste eeuw verbleef. De pijp zal gekocht zijn in de streek van de Ovimbundu, een volkstam die leeft in het grensgebied van Angola met Kongo. Dergelijke pijpen waren staatsiepijpen en werden aangeduid als Peshi. De trechtervormige pijpenkop met vlakke onderzijde en ook de rechte houten steel met het verzwaarde schijfvormige eind zijn in dat gebied karakteristiek voor de dagelijkse rookpijp. Ook het gebruik van een ijzeren roer waarmee de steel verlengd wordt is er algemeen. Het aanbrengen van de steeldecoratie is echter voorbehouden aan meer invloedrijke rokers en daarin onderscheidt de pijp zich van zijn alledaagse tegenhangers.

Op de steel van de pijp zijn drie zittende figuren uitgebeeld, voor de roker kijken zij naar links. De figuren zijn op een soort bordes geplaatst, in het midden een vrouw, door twee mannen geflankeerd, hun voeten rusten op een regel ter hoogte van de pijpensteel. Het snijwerk getuigt van routine en artisticiteit. Louter door het subtiel aangeven van enkele details als het haar, de ogen en mond wordt de voorstelling van de figuren gesuggereerd. Sommige van deze details zijn met een likje zwarte kleurstof aangezet. Ruimschoots voldoende om zonder waarheidsgetrouwe detaillering de mensfiguren uit te beelden.

Ter versteviging is de rechte pijpensteel omwonden met omgaande bandjes van blik in twee kleuren. Naast versteviging vervullen zij ook een rol als decoratie. De ketel is inwendig eveneens met plaatmetaal bekleed wat nodig is om het zachte hout tegen inbranden te behoeden. Dat metaal loopt op de vlakke ketelopening door en vormt een subtiel omgevouwen randje op de overgang naar het hout. Het gehele voorwerp is met transparante lak bedekt om het wat ruwe oppervlak glad te maken. Mogelijk dat dit niet in het land van herkomst gebeurde maar in Europa.

Over de datering van dit stuk is geen discussie. De kenmerken zijn volledig stereotiep voor de streek, de stam en de periode tussen 1880 en 1920. Omdat we niet weten hoe de stijl van de Ovimbundu pijp zich ontwikkelde, kan ook van een hogere ouderdom sprake zijn. De oudste schriftelijke bron over dit object dateert uit 1951 toen J.H. Kruizinga een artikel over de verzamelaar Henk van der Hoef schreef. In dat artikel staat deze pijp met naam en toenaam vermeld. Met die paar vluchtige zinnen en een groepsfoto is dit object een van de weinige exemplaren uit de Van der Hoef-collectie die gedocumenteerd zijn. Helaas in journalistieke stijl zonder veel achtergrondkennis, kenmerkend overigens voor dergelijk schrijfwerk. De essentiële details waar het voorwerp verzameld werd en wanneer gingen helaas verloren.

Amsterdam, collectie Amsterdam Pipe Museum APM 17.135

hoogtepunten

voorhistorisch

archeologisch

pijpen van klei

keramische rookpijpen

porselein als materiaal

het magische meerschuim

europese houten pijpen

andere europese pijpen

pijpen uit noord- en zuid-amerika

pijpen uit afrika

pijpen uit azië

pijpenmakersgereedschap

tabacologische voorwerpen

curiosa en varia

1

Afbeeldingen 1 / 6

De statiepijp in volle lengte
De keerzijde van de statiepijp
De kenmerkende ketelvorm
De drie figuren recht van voren
De drie figuren in perspectief
Steelbanden van metaal en knoop