Amsterdam Pipe Museum
$('#mast1').cycle({
			delay: 2000,
			speed: 3000
		});
$('#mast4').cycle({
			delay: 2000,
			speed: 3000
		});
$('#mast7').cycle({
			delay: 2000,
			speed: 3000
		});
$('#mast10').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 2000
		});
home > museum > verzamelaars en hun passie

De museale instroom

Museaal bezit uit een commerciële hoek

De laatste grote Goudse pijpenfabriek, Koninklijke Goedewaagen, kwam in een eerder hoofdstuk al ter sprake als een bron voor een pijpencollectie. Dezelfde fabriek zou jaren later nog een tweede belangrijke bijdrage aan de collectie van het Pijpenkabinet, tegenwoordig het Amsterdam Pipe Museum, leveren. Na het faillissement van deze fabriek in 1982 en de doorstart als afgeslankt aardewerkbedrijf bleek het mogelijk uit de historische inventaris een overname te realiseren. De grotendeels nog aanwezige inventaris van de oude pijpenfabriek kon door de Stichting Pijpenkabinet integraal worden aangekocht.

Bij de firma P. Goedewaagen & Zoon, de latere Koninklijke Goedewaagen, werd al vanaf de jaren 1870 een beleid gevoerd om productiemateriaal van andere bedrijven over te nemen, zowel van noodlijdende Goudse pijpenmakerijen als van buitenlandse collega's. Doel was steeds het fabrieksassortiment uit te breiden tot maximale veelzijdigheid. Dankzij de overnames van gereedschappen realiseerde de fabriek het grootste assortiment pijpmodellen in Gouda. Ook de spreiding in tijd is ruim, de oudste stukken dateren nog uit de achttiende eeuw, het leeuwendeel stamt uit de tweede helft van de negentiende eeuw.

Het vermogensbestand van een pijpenfabriek uit het eind van de negentiende eeuw bestond uit deze persvormen en het commerciële belang van de pijpenmerken. Het vormenbezit werd met de grootste zorg opgebouwd en in de fabriek zorgde de dienstdoende vormmaker voor optimaal onderhoud. Niet verwonderlijk dat na jarenlange overnames en het opnieuw ontwerpen van pijpmodellen, het bestand aan metalen persmallen rond 1900 de duizend exemplaren oversteeg. Daarin was materiaal opgenomen van allerlei bedrijven en over een grote tijdsspanne. Dankzij de financiële positie van het bedrijf bleef dit gereedschap nagenoeg compleet bewaard en tussen 1900 en 1980 veranderde het nauwelijks van samenstelling, op een incidentele diefstal na.

Voor het Stichting Pijpenkabinet lag het belang van een dergelijke overname in de ongelooflijke historische kennis die in dit materiaal besloten ligt. Over de vormmakerij en de ontwikkeling van de techniek in de Goudse pijpenmakerij is weinig opgetekend en eveneens weinig bewaard gebleven. Verreweg de meeste bedrijven verkochten in tijden van malaise of na sluiting de messing persvormen en ijzeren bankschroeven als schroot. Goedewaagen is daarin een unieke uitzondering. Een bedrijfscollectie van een pijpenfabriek is daarom nergens in Nederland bewaard gebleven. De ensemblewaarde van zo'n verzameling toont de samenhang tussen de inventarisgoederen, de pers- en gietvormen en het handgereedschap. Bestudering levert inzicht in de geschiedenis, niet alleen van dat ene bedrijf maar ook in dat van andere bedrijven waarvan materiaal werd overgenomen.

Zo vinden we in de inventaris van Goedewaagen een stukje van de geschiedenis van de beroemde Franse fabriek Duméril terug, maar leren we ook meer over het gereedschap van Henri Cuvellier, een tamelijk onbekende maar toonaangevende Belgische pijpenmaker uit de periode tot 1880. Ook het ontwerpen, het technische vernuft en het streven naar standaardisering zien we aan het gereedschap af. Daarmee levert het ons het technische inzicht in de totstandkoming van de pijp, die we aan het product zelf vaak niet kunnen aflezen. Daarnaast bezorgt de inventaris de bezoekers kijkgenoegen omdat daarvan ook tegenwoordig nog in het Amsterdam Pipe Museum een zogenaamde open-depotopstelling is ingericht waarmee de sfeer van de Goudse pijpenfabriek voortleeft.

1

Afbeeldingen 1 / 7

Persvorm in gesloten toestand
Persvorm met dubbele clownskop
De kersentakshag met reliëfwerk
Karikatuurkop met pispot en bril
Gravering van een paard op de steel
Meerdelige vorm met doodshoofd
Merkstempel voor kleipijpen