Amsterdam Pipe Museum
$('#mast1').cycle({
			delay: 0,
			speed: 2000
		});
$('#mast4').cycle({
			delay: 0,
			speed: 4000
		});
$('#mast7').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 2000
		});
$('#mast10').cycle({
			delay: 2000,
			speed: 4000
		});
home > museum > verzamelaars en hun passie

Fascinatie voor klei

De historie van een nijverheid

De Goudse pijpenfabrikant Dirk Goedewaagen heeft op een geheel eigen wijze zijn sporen verdiend. In de eerste plaats als producent en actief stimulator van de ontwikkeling van nieuwe pijpen. Verder leverde hij als publicist een niet onbelangrijke bijdrage aan de geschiedenis van de Goudse pijp. Net als Westerhoff was Goedewaagen meer onderzoeker dan verzamelaar. De objecten die hij bijeenbracht golden vooral als bewijs voor de historische data uit de geschiedenis van de pijp. Dat uitgangspunt zien we ook in zijn verzameling terug.

Dirk Goedewaagen was geen historicus maar behoorde tot de Goudse upper-class met occasioneel tijd om als dilettanthistoricus sprokkelingen uit de archieven te doen. Jarenlang bezocht Goedewaagen het gemeentearchief in Gouda om de geschiedenis van de pijpennijverheid op te tekenen. Dat gebeurde in bruine cahiers waarvan er enkele bewaard bleven. De oudste onderzoekingen stammen al uit de jaren 1920 maar de passie zet zich als een rode draad in zijn leven door tot in de jaren vijftig. In 1942 bereikte Goedewaagen een mijlpaal in zijn onderzoek doordat hij samen met de toenmalige museumconservator van Gouda, Bert Helbers, een boek over de Goudse pijpennijverheid uitbracht. Merkwaardig genoeg de eerste boekpublicatie over pijpen na die van Westerhoff uit 1860. Het werd het standaardwerk voor de veertig jaar die zouden volgen.

Als fabrikant kon Dirk Goedewaagen gemakkelijk over alle denkbare kleipijpen beschikken. Op de zolders van de pijpenfabriek stonden nog immense voorraden incourante pijpen, sommige al tientallen jaren oud. Daarnaast bezat de fabriek een monstercollectie waarin naast eigen producten ook pijpen van concurrenten uit binnen- en buitenland. Verzamelen had daarom voor Goedewaagen geen enkele uitdaging. Hij stelde zich tevreden met enkele doosjes met opgegraven pijpen, die hem door een onderwijzer ter beschikking werden gesteld. Ook anderen die van zijn belangstelling wisten doneerden hem pijpvondsten. Aan de hand van dit materiaal probeerde hij geleidelijk de evolutie van de Goudse pijp vast te stellen. Dat deed hij langs de lijnen van de veronderstelde vormontwikkeling zoals die moest hebben plaatsgevonden. Deze logische werkwijze gaf een bijzonder verdienstelijke reconstructie die nog altijd een hoog waarheidsgehalte bezit.

Naast deze opgegraven pijpen en de cahiers met notities die in de collectie van het Amsterdam Pipe Museum terecht zijn gekomen, vinden we in zijn bezit ook enkele belangrijke historische stukken. Zo bezat Goedewaagen het merkvignet van de eerste telg uit zijn familie die in 1779 de pijpenmakerij startte. Andere gezaghebbende stukken waren enkele lakstempels waarin merken van pijpenfabrikanten staan gegraveerd en drukblokken voor de verpakkingsstroken van de pijpen. Ook handschriften en gedrukte pamfletten behoorden tot de verzameling. Wederom werden ook deze zaken gekoesterd meer vanwege de kennis die daarin stond dan om de intrinsieke waarde. Net als bij zijn voorganger Westerhoff bestond de collectie van Goedewaagen dus eerder uit curiositeiten dan uit topstukken en een streven naar compleetheid zien we in het geheel niet. Toch komen we zijn verzamelverdienste in meerdere deelcollecties van het Amsterdam Pipe Museum tegen.

1

Afbeeldingen 1 / 7

Doosje met bodemvondstpijpen
Merkpapier van Goudse pijpenmaker
Drukblok voor het merk de kandelaar
Lakstempel met twee pijpenmerken
Cachet met pijpenmakersmerk 38
Merkstempel met WS initialen
Catalogus van P. van der Want Gzn.

Collectie
Amsterdam Pipe Museum

Voorwerpen uit de verzamling van D.A. Goedewaagen