Amsterdam Pipe Museum
$('#mast1').cycle({
			delay: 2000,
			speed: 3000
		});
$('#mast4').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 2000
		});
$('#mast7').cycle({
			delay: 2000,
			speed: 2000
		});
$('#mast10').cycle({
			delay: 0,
			speed: 2000
		});
home > museum > vincent van gogh

Vincent schildert zichzelf met pijp

Vincent en de kleipijp

Vincent van Gogh heeft talloze zelfportretten gemaakt, zowel tekeningen als schilderijen. Dat gebeurde in veel gevallen overigens niet uit ijdelheid maar bij gebrek aan modellen die voor hem wilden poseren en die Vincent zou moeten betalen. Het maken van een zelfportret is eenvoudig, je zet een spiegel neer en daar is het model. In alle rust kun je oefenen zonder dat degene die poseert ongeduldig wordt. Op zes van zijn zelfportretten rookt Vincent een pijp. Al deze portretten dateren uit de tijd dat hij in Frankrijk woonde, de jaren 1886 tot 1889. De zelfportretten zijn in zijn latere periode ontstaan en sterk beïnvloed door de impressionistische schilders van zijn tijd. Toch is Vincent van Gogh in zijn portretten steeds goed te herkennen aan zijn rossige snor en baard. Aanvankelijk verbleef hij korte tijd in Parijs bij zijn broer Theo, maar al snel reisde hij door naar de Provence in het zuiden met een verblijf in Arles en later Auvers. Uit die tijd zien we hem tweemaal met een grote strohoed.

Vanuit het thema roken is het zelfportret met strohoed een interessante afbeelding, gemaakt in 1885 (afb. 28 ). De pijp is namelijk zo impressionistisch geschilderd dat het ruimte tot speculatie geeft. Gezien de zonnige uitstraling van het portret niet alleen vanwege de heldere kleuren, maar ook vanwege de strohoed, is het goed mogelijk dat een kleipijp is uitgebeeld. Niet zoˈn exemplaar dat hij kende vanuit Brabant, maar de moderne interpretatie onder Franse invloed ontstaan. De steel is kort, licht gebogen en de pijpenkop staat rechter op en heeft een aangepast model (afb. 29). Het is een eenvoudige pijp passend in de jaren 1880. De schildering laat overigens duidelijk zien, hoewel impressionistisch, dat het om een versierde pijp gaat.

In het verleden is wel beweerd dat het hier een heel andere pijp betreft. Het zou een houten pijp zijn, waarbij de witter lijkende bovenrand van de pijpenkop op een meerschuim ketelinzet zou wijzen. Hiervan zijn enkele voorbeelden bewaard gebleven. De afbeelding toont een mooi exemplaar van bruyèrehout met een inzet van meerschuim die iets boven het hout uitsteekt (afb. 30). Het meerschuim absorbeert uitstekend en neemt het vocht van de tabak op, een aangename kwaliteit voor de roker dus. Meerschuim is van nature helder wit en kleurt tijdens het roken naar de tabakskleur. Wat niet pleit voor deze toeschrijving is dat een dergelijke houten pijp voor Van Gogh wel wat te chique is. Dan zou het ook om een pijp gaan die in Parijs was aangeschaft, naar de mode van de dag. In de provincie waren dergelijke pijpen toen nog maar mondjesmaat te verkrijgen. Onder verzamelaars heeft deze pijp tegenwoordig de naam verworven de pijp van Vincent van Gogh te zijn.

1

Afbeeldingen 1 / 3

Afb. 28 Zelfportret met pijp
Afb. 29 Kleipijp met mandreliëf
Afb. 30 Bruyèrepijp met meerschuim