Amsterdam Pipe Museum
$('#mast1').cycle({
			delay: 0,
			speed: 2000
		});
$('#mast4').cycle({
			delay: 0,
			speed: 4000
		});
$('#mast7').cycle({
			delay: 2000,
			speed: 3000
		});
$('#mast10').cycle({
			delay: 1000,
			speed: 2000
		});
home > museum > vincent van gogh

De pijp in Vincents werk

De ouderwetse kleipijp

Uit de tekeningen van Vincent leren we welke pijpen in zijn omgeving werden gerookt. Hij oefent zijn tekenkunst vooral door de eenvoud en de armoede van het boerenleven vast te leggen die zo kenmerkend is voor het platteland in de negentiende eeuw. Ook vissers (afb. 9, 10) en andere beroepen (afb. 11) waren een geliefd thema voor hem, personen getekend naar het leven en dus dikwijls inclusief hun favoriete tabakspijp. Er bestaan talloze voorbeelden uit de jaren 1883-1885 die Vincent in Nuenen maakte. Koppen van boerenjongens en knechten tekent hij geregeld, compleet met hun rokertje (afb. 12). Die rokers gebruiken zonder uitzondering eenvoudige kleipijpen, de bekende korte stompjes. Soms zie je aan de tekening dat de pijpenkop half wit half bruin is (afb. 13). Dit betekent dat de pijp al maanden lang gerookt is, waardoor de witte klei langzamerhand van onder af bruin doortrokken raakte van de tabakssappen (afb. 14). Het is begrijpelijk dat de boeren de pijpen zo lang mogelijk rookten, zelfs al brak een stuk van de steel af. Dat patroon was overigens niet alleen uit zuinigheid geboren, iedere roker wist dat een langgerookte pijp beter smaakte en dus een groter genoegen gaf.

Weinig tekeningen uit die periode tonen de kleipijp met zijn oorspronkelijke steellengte. Een uitzondering is een potloodtekening die Vincent in december 1882 maakt van een man met een oogwond (afb. 15). Hij schrijft hierover aan Theo (brief 297, december 1882):

Eene tweede tekening, een kop van een geblesseerde met een doek om het hoofd. Het model dat ik daarvoor gehad heb had werkelijk eene wond in het hoofd en een verband op het linkeroog. Net een kop van een soldaat der oude garde op den terugtogt uit Rusland.

De tabakspijp steekt zo fraai af doordat Vincent de tekening met zwart lithografisch krijt nog zwarter heeft gemaakt. Inderdaad was niet alleen de man zeventig jaar oud, ook zijn pijp behoorde tot een ouderwetse soort die de tijd overleefd had (afb. 16). De tekening bewijst overigens dat rokers de kleipijp toen nog altijd gebruikten.

1

Afbeeldingen 1 / 8

Afb. 9 Mam met kleipijp
Afb. 10 Visser met pijp
Afb. 11 Man met bezem en pijp
Afb. 12 Jongen met kleipijp
Afb. 13 Boerenknecht met pijp
Afb. 14 Traditionele kleipijp
Afb. 15 Man met lange kleipijp
Afb. 16 Lange kleipijp